Ամառային աշխատանք

Հայ ժողովրդական բանահյուսություն 1․ Ի՞նչ է բանահյուսությունը, ի՞նչ առանձնահատկություններ ունի:

Բանահյուսությունը ժողովրդի բանավոր ստեղծագործությունն է։ Բանահյուսության մեջ ժողովուրդն արտացոլել է իր պատմության առավել կարևոր դեպքերը, իր դարավոր փորձն ու իմաստությունը, ձգտումներն ու իդեալները։ Բանահյուսական ստեղծագործությունները ժամանակի ընթացքում փոփոխվել, զարգացվել և հարստացվել են բազմաթիվ անանուն հեղինակների կողմից։

2․ Բանահյուսական ժանրեր, ստեղծման և զարգացման ընթացքը:

Ժողովրդական բանահյուսության տեսակները բազմազան են՝ առակ, հեքիաթ, հանելուկ, ասացվածք, առասպել, ավանդավեպ, ասք, ավանդություն, վիպերգություն (էպոս), աշխատանքային, սիրո երգեր և այլն։ Ժողովրդական բանահյուսության երկերն ստեղծվել և դարերով պահպանվել են բանավոր, հաղորդվել սերնդից սերունդ։ Դրանք շատ հաճախ բանասացի կողմից կատարվել, նույնիսկ ստեղծվել են ուղղակի լսարանի առջև, երբեմն երգի և նվագի ուղեկցությամբ։ Բանահյուսական ստեղծագործությունները ժամանակի ընթացքում փոփոխվել, զարգացվել և հարստացվել են բազմաթիվ անանուն հեղինակների կողմից։ Այդ է պատճառը, որ բանահյուսական երկերը սովորաբար մի շարք տարբերակներ են ունենում։

3․ Հեքիաթներ. տեսակները, ժանրային և ազգային առանձնահատկությունները:

Հեքիաթը բանահյուսական ժանր է, գերազանցապես արձակ, բանավոր պատմվածք՝ կախարդական, արկածային, կենցաղային բովանդակությամբ, հյուսված գեղարվեստական հնարանքի յուրատեսակ միջոցներով։ Հեքիաթներին բնորոշ են ժողովրդական պատկերավոր արտահայտությունները, չափազանցությունները, իմաստալից խոսքերը։ Հաճախ էլ իրար են խառնված իրականն ու երևակայականը։

http://www.armenianhouse.org/arev/intro.html

ՀՆՁՎՈՐՆԵՐԸ

Մի ամառ օր, մեր Օհանեսն ու իր տասներկու տարեկան տղեն գնում են արտը հնձի։ Մի քիչ որ հունձ են անում, սովածանում են, նստում են հաց ուտելու։ Էրկուսն էլ զոռ ուտող, հերը՝ տղիցը, տղեն՝ հորիցը բեթար ուտող են լինում։

Վերջը, որ մի օր լավ-լազաթին, կուշտ ու կուռ ուտում են, տղեն ասում ա.

— Ապի, համա թե կերանք հա՜։ Բա էսքան էլ ուտել կլինի՞։

Հերը թե՝

— Բա դե ի՞նչ կա զարմանալու, ես մի աժդահա մարդ, ղոչաղ, ասլան, ուտող, դու էլ հրես մի եքա տղա, ասլան Բալասի, ուժով, համ էլ լավ ուտող։

Բերանները սրբում են, գերանդիները ձեռներն առնում, համա հենց մի քիչ հնձում են, բեզարում են։ Տղեն թե՝

— Ապի՝ բեզարել եմ, մի քիչ դինջանանք։

Հերը թե

՝ — Հա, այ որդի, ես էլ եմ բեզարել՝ դինջանանք։

Նստում են մի կուշտ էլ դինջանում, մին էլ, որ վեր են կենում, տեսնում են արտի ծերիցը մի թիքա են հնձել մենակ։

— Ապի,— ասում ա տղեն,— բա էս ո՞նց ա, ինչի՞ ենք էսքան քիչ հնձել։

Հերը թե՝

— Ապին քե մատաղ, բա դե ոնց անենք։ Ես մի պառավ, ալևոր մարդ, դու էլ մի քորփա երեխա։ Սրանից ավել ո՞նց հնձեինք։

Կուռ- Հոծ, սեղմ, խիտ, սերտ

Ապի- հայր

Համա- Նույն, միևնույն

Աժդահա-վիթխարի, հսկայական

Ղոչաղ-կտրիճ

Ասլան- քաջ

բեզարում-Հոգնած

Թիքա- Պատառ,Կտոր

Քորփա- մանկահասակ

5․ Կարդա, գրաբարից փոխադրիր մի հատված՝ քո նախասիրությամբ։

Առասպելներ և առասպելական զրույցները Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» մեջ («Հայկ և Բել», «Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ», «Տիգրան և Աժդահակ», «Արտաշես, Սաթենիկ և Արտավազդ», «Վահագնի ծնունդը»…)

Վահագնի Ծնունդը

Գրաբար

Երկնէր երկին, երկնէր երկիր,

Երկնէր եւ ծովն ծիրանի.

Երկն ի ծովուն ունէր եւ զկարմրիկն եղեգնիկ:

Ընդ եղեգան փող ծո՛ւխ ելանէր,

Ընդ եղեգան փող բո՛ց ելանէր.

Եւ իբոցոյն վազէր խարտեաշ պատանեկիկ:

Նա հուր հեր ունէր,

Բո՛ց ունէր մօրուս,

Եվ աչկունքն էին արեգակունք:

Աշխարհաբար

Երկնում էր երկինքը, երկնում էր երկիրը,

Երկնում էր և ծիրանի ծովը.

Երկունքն էր բռնել ծովում նաև կարմիր

եղեգնիկին.

Եղեգան փողից ծուխ էր ելնում,

Եղեգան փողից բոց էր ելնում,

Եվ բոցից դուրս էր վազում մի խարտյաշ պատանեկիկ.

Նա հուր մազեր ուներ,

Ուներ բոցեղեն մորուք,

Եվ աչքերն էին արեգակներ:

6․Կարդա և թարգմանի՛ր նովելներից մեկը․

Անատոլ Ֆրանսի նովելների փաթեթը․ Франс Анатоль. 3. Красная лилия. Сад Эпикура. Колодезь святой Клары. Пьер Нозьер. Клио — royallib

Նա նայեց բազկաթոռներին, կիսախավարի մեջ շողշողացող թեյի սեղանին, չինական ծաղկամաններից բարձրացող ծաղիկների մեծ գունատ խուրձերին։ Նա ձեռքը մտցրեց վիբուրնի ծաղկած ճյուղերի մեջ և թափահարեց նրա արծաթափայլ գնդիկները։ Հանկարծ նա հեռվից ուշադիր նայեց իրեն հայելու մեջ։ Գոտկատեղը թեքելով՝ նա կանգնեց մի կողմ՝ գլուխը խոնարհելով ուսի վրա՝ սև ատլասե ծածկույթի տակ նկատելու իր կազմվածքի բարակ ուրվագծերը, որի շուրջը ծածանվում էր մի թեթև տունիկա՝ պարուրված ուլունքներով, որոնք փայլում էին մուգ թրթռացող կայծերով։ Նա մոտեցավ՝ տեսնելու, թե արդյոք այսօր լավն է: Հայացքը, որով հայելին պատասխանեց նրան, հանգիստ էր, կարծես սիրուն կինը, որին նա նայեց ոչ առանց հաճույքի, չգիտեր ոչ վառվող ուրախություն, ոչ էլ խորը տխրություն իր կյանքում: Հսկայական հյուրասենյակի պատերին՝ ամայի ու լուռ, գոբելենների կերպարները՝ աղոտ, ստվերների պես անորոշ, գերված իրենց հնագույն հաճույքների մահացու շնորհով։ Նրանց նման, բարձր կոնսուլների վրա հախճապակյա արձանիկները, հին սաքսոնական ճենապակու խմբերը և ներկված Սեւրի իրերը ապակու տակ խոսում էին անցյալի մասին: Թանկարժեք բրոնզով զարդարված պատվանդանի վրա, քարե հագուստի ծալքերից դուրս պրծած, արյան ինչ-որ արքայադստեր մարմարե կիսանդրին Դիանայի կերպարանքով — գեղեցիկ դեմքով, հպարտ կրծքով և առաստաղին: Գիշերը մարկիզայի պես փոշիացած և կուպիդներով շրջապատված, ծաղիկներ էր թափում։ Ամեն ինչ նիրհում էր, և լսվում էր միայն բուխարու կրակի ճռճռ