Վարժություն 1։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել է ձայնավորի հնչյունափոխություն։
Միջնապատ-ե-ն դարձել է ի, միություն-, գինեգործ-ի-ն դարձել է ե, կիսալուսինի-ն դարձել է ե, թիավարել-, վիպասան-ե-ն դարձել է ի, շինարարություն-ե-ն դարձել է ի, հիվանդասենյակ-, գիրանալ-ե-ն դարձել է ե, գիտուն-ե-ն դարձել ի, վիրահատել-ե-ն դարձե է ի, վիճահարույց-ե-ն դարձել է ի,գիսավոր-ե-ն դարձել է ի, հիանալի, լիություն-, զինագործ-ե-ն դարձել է ի, սիրավեպ-ե-ն դարձել է ի, դիմաքանդակ-ե-ն դարձել է ի, կինոթատրոն-։
Վարժություն 2։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ի ձայնավորի հնչյունափոխություն։
Հնադարյան-ի-ն դարձե է ը, տնական-ու-ն դարձել է ը, ջրավազան-ու-ն դարձել է ը, ընչաքաղց-ի-ն դարձել է ը, ըղձական-ի-ն դարձել է ը, ընկուզենի-ույ-ը դարձել է ու, ազնվական-ի-ն դարձել է ը, գնորդ-ի-ն դարձել է ը, վեհապանծ-, մտաբերել-ի-ն դարձել է ը, լեռնագործ, հիմնադիր, լրագրեր-ու-ն դարձել է ը, աղավնյակ-ի-ն դարձել է յա, վիրակապ-ե-ն դարձել է ի, թմային-ի-ն դարձել է ը, գարեհաց-ի-ն դարձել է ե, ճգնել-ի-ն դարձել է ը, թրթիռ, գունագեղ-ույ-ու, միջանկյալ-ե-ի, նշաձև-ի-ը, գրակալ-ի-ը, թխամորթ-ու-ը, կրաման-ի-ը, նմանատիպ, սրտակից-ի-ը:
Վարժություն 3։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ու ձայնավորի հնչյունափոխություն։
Բրդոտ-ու-ը, կարմրախայտ-ի-ը, բվեճ-ու-ի, թմբեր-ու-ը, ըմպանակ-ու-ը, գնացուցակ-ի-ը, ջրամբար-ու-ը, նշանագրություն-ի-ը, տնական-ու-ը, գթալ-ու-ը, ժողովրդական-ու-ը, խճուղի, խմբակային-ու-ը, մրգահյութ-ի-ը, խնկարկել-ու-ը, տրտնջալ-ի-ը, ոսկեգույն, սրել-ու-ը, գրականություն-ի-ը, աշխարհագրական, լրաբեր-ու-ը, ցորենահատ, առվակ-ու-ն սղվել է, մթնել-ու-ը, դյուրահալ, հնձել-ու-ը:
Վարժություն 4։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ը ձայնավորի հնչյունափոխություն։
Տնակ-ու-ը, մանկական-ու-ն սղվել է, ծանրամարտ, մանրադրամ, մտադրություն-ի-ը, մեղրահաց, կիսակառույց-ե-ի, փոքրություն, լրատվական-ու-ը, քաղցրահամ, սանրել, ընձուղտ, եզրաշերտ, լիտրաչափ, գլխաշոր-ու-ը, ցուցափեղկ, վագրաձի, լուսավորություն, դստրիկ-ու-ը, կպրագույն-ու-ը, լայնություն, բարձրություն, ծաղկաման-ի-ն սղվել է, մետրանոց, ծաղրանկար, սրամիտ-ու-ը, ժանրային։
Վարժություն 5։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել երկհնչյունի հնչյունափոխություն։
Բուսական-ույ-ու, հրեղեն-ու-ը, աստղանիշ, գուրծունեություն, ձնծաղիկ-յու-ը, նվիրատվություն-ե-ի, ալրաղաց-յու-ը, անկյունաչափ, բնավեր-ույ-ը, գունատ-ույ-ու, ձկնաբուծարանու-ը, դռնակ-ու-ը, եղջերափող-յու-ե, միութենական-, մանկական-ու-ն սղվել է, սառցարան-ույ-ը սղվել է, մրցավազք-ույ-ը սղվել է, մատենագիր-յա-ե, բուրավետ-ույ-ու, հրակայուն-ու-ը, մշակութային-ույ-ու, տարեվերջ-ի-ե, արնանման-յու-ն սղվել է, առօրեական, այգեպան-ի-ե, մթերային, զգուշություն-ույ-ու։
Ժամանակակից հայերենում ա, ի, ու ձայնավորների գրությունն ու արտասանությունը
հիմնականում համապատասխանում են, ուստի ուղղագրական դժվարություններ
չեն առաջանում, օրինակ՝ այգի, իմաստ, ուրախ և այլն։ Ուղղագրական
դժվարություններն առնչվում են է, ը, օ ձայնավորների գրությանը։
1. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով է կամ ե։
Այգեէտ, այժմեական, անէական, անպատեհ, առէջ, առօրեական,
անվրեպ, գոմեշ, գրեթե, դողէրոցք, ելևէջ, երբևէ, երբևիցե,
էլեկտրաէներգիա, էմալե, ինչևէ, ինչևիցե, լայնէկրան, խեցի, կրետ,
հէկ, հապճեպ, հիպոթեզ, հյուլե, հնէաբան, մանանեխ, մանրէ.,
միջօրեական, որևէ, որևիցե, պոեմ, սեթևեթել, վայրէջք, տիեզերք,
տոթակեզ, տրիոլետ, քրիստոնեական։
2. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով օ կամ ո։
Ականջօղ, ամանորյա, ամենօրյա, անօգնական, անօթևան, անորոշ,
ապօրինի, արծաթազօծ, բացօթյա, բնօրրան, գազօջախ, գիշերուզօր,
գիշերօթիկ, զորք, լավորակ, կեսօր, հանապազորդ, հանապազօրյա,
հոգս, հօդս ցնդել, հոտնկայս, մեղմօրոր, մեղմորեն, միօրինակ,,
նախօրոք, ոսկեզօծ, ջրօրհնեք, վաղորդայն, վաղօրոք, տասնօրյակ,
տարորոշել, տափօղակ, օրըստօրե, օրորել։
3. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով ը տառը։
Ակնդետ, ակնթարթ, անակնկալ, անընդհատ, առընթեր,
առնչվել, գույնզգույն, դասընթաց, դասընկեր, երկընտրանք,
ինքնըստինքյան, լուսնկա, խոչընդոտ, կորնթարդ, համընկնել,
հյուրընկալ, ձեռնտու, ճեպընթաց, մերթընդմերթ, նորընտիր,
որոտընդոստ, սրընթաց, ունկնդիր։
Անահիտ Օգանովա 