Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու․Թեմա 4․ Հայ-ռուսական հարաբերությունները։ ՀՀ անկումըա/ Հայաստանը ռուս-թուրքական հարաբերությունների ոլորտում Ռուսական կայսրության կործանումից և Հայաստանի անկախության հռչակումից հետո բավականին բարդ հարաբերություններ ստեղծվեցին Ռուսաստանի հետ։ 1917թ. Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո Ռուսաստանում փաստորեն առաջացել էին երկու հակադիր ուժեր, որոնք քաղաքացիական կռիվներ էին մղում իրար դեմ։ Դրանցից մեկը Խորհրդային Ռուսաստանն էր (ՌՍԽՖՀ)։ Նա պայքարում էր խորհրդային սոցիալիստական կարգերը ամբողջ Ռուսաստանում հաստատելու համար։ Խորհրդային Ռուսաստանին այլ կերպ կոչում էին «կարմիրներ»։ Մյուս կողմը հին` բուրժուական համարվող կարգերի պահպանման կողմնակից ուժերն էին, որոնք չէին ընդունում բոլշևիկյան կարգերը։ Սրանց էլ կոչում էին «սպիտակներ»։ Ռուսաստանի հարավային և արևելյան շրջաններում ստեղծվեցին մի շարք ոչ խորհրդային պետական կազմավորումներ` Կուբանի, Թերեքի, Դոնի, Ղրիմի, Սիբիրի և այլն։Նորանկախ Հայաստանի կառավարությունը ի սկզբանե չկարողացավ նորմալհարաբերություններ հաստատել «կարմիրների»` Խորհրդային Ռուսաստանիհետ, թեև այդ ուղղությամբ որոշ փորձեր արվեցին։ Դրա հիմնական պատճառն այն էր, որ Հայաստանի իշխանությունները չէին ընդունում խորհրդային վարչաձևը։ Իր հերթին խորհրդային կառավարությունն էլ ցանկություն չուներ ճանաչելու Հայաստանի անկախությունը։ Հայաստանը նյութական որոշակի օգնություն ստացավ ոչ խորհրդային պետական կազմավորումների ու հատկապես գեներալ Ա. Դենիկինի գլխավորած Հյուսիսային Կովկասի կառավարությունից։ Լավ կապեր էին հաստատվել նաև Ուկրաինայի, Սիբիրում`ծովակալ Ա. Կոլչակի կառավարության հետ և այլն։ Հայ-ռուսականհարաբերությունների այս վիճակը շարունակվեց մինչև 1920թ. սկզբները։բ/ 1920թ․ թուրք-հայկական պատերազմը։ՀՀ անկումը /բանավոր, էջ 35-42, նաև այլ աղբյուրներ/1920թ. սեպտեմբերի 23-ին քեմալական Թուրքիանառանց պատերազմ հայտարարելու հարձակվեց ՀայաստանիՀանրապետության վրա։ Սկսվեց թուրք-հայկական պատերազմը, որը տևեցշուրջ երկու ամիս։ Սեպտեմբերի 28-ից ծավալվեցին վճռական ռազմականգործողությունները։ Ի սկզբանե պատերազմն անհաջող ընթացք ունեցավհայկական կողմի համար։Ի սկզբանե պատերազմն անհաջող ընթացք ունեցավհայկական կողմի համար։Կառավարությունը մի շարք արտակարգ միջոցառումներ ձեռնարկեց երկիրը պատերազմական պայմաններին համապատասխանեցնելու համար։ Նա դիմեց նաև դիվանագիտական քայլերի՝ դրսից օգնություն ստանալու համար։ Սակայն «դաշնակից» երկրները՝ Անգլիան, Ֆրանսիան, Իտալիան, ինչպես նաև ԱՄՆ-ը, հայ ժողովրդի համար ճակատագրական այդ պահին անտարբեր գտնվեցին՝ թողնելով նրան միայնակ։ Ինչ վերաբերում է Խորհրդային Ռուսաստանի կառավարությանը, ապա նա վարում էր չմիջամտելու քաղաքականություն։ Կարմիր բանակը տեղակայված էր հայ-ադրբեջանական սահմանի երկարությամբ և սպասում էր հարմար պահի՝մուտք գործելու և խորհրդայնացնելու Հայաստանը։ 1920թ. հոկտեմբերի 30-ին, առանց լուրջ դիմադրության, ընկավ Կարսը։ Հակառակորդի ձեռքն ընկան մեծ թվով գերիներ և ռազմավար։ Կարսի անկումը փաստորեն որոշեց պատերազմի ելքը։ Մի քանի օր անց՝ նոյեմբերի սկզբներին, հանձնվեց նաև Ալեքսանդրապոլը։ Լիակատար ջախջախումից խուսափելու և քիչ թե շատ պատվաբեր հաշտությունկնքելու նպատակով՝ նոյեմբերի 18-ին կողմերի միջև վերջնական զինադադարկայացվեց, և դադարեցվեցին ռազմական գործողությունները։ Ընդհանուր առմամբ հայկական բանակը չկարողացավ լուրջ դիմադրություն ցույց տալ` չնայած առանձին դեպքերում հայ զինվորների խիզախությանը։ Հայաստանի պարտության հիմնական պատճառը ոչ միայն թուրքական զորքի թվային գերազանցությունն էր, այլ նաև այն, որ հայկական բանակը չցուցաբերեց մարտունակություն և պատշաճ կազմակերպվածություն։ Իր բացասական դերը խաղաց նաև բոլշևիկների «սև» քարոզչությունը: Հայ բնակչության մի մասը միամտաբար կարծում էր, որ քեմալականները հեղափոխականներ են, որոնք իբրև թե գալիս են հայ աշխատավորին ազատելու դաշնակցականների տիրապետությունից և այլն:

1. Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու․
Թեմա 1. Հայաստանի առաջին հանրապետության միջազգային դրությունը։ Հայկական հարցը
ա/ Հարաբերությունները հարևան երկրների հետ
բ/ Հայկական հարցը Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսում։ Սևրի պայմանագիրը 

Հայաստանի արտաքին քաղաքականության խնդիրը Հայկական հարցի լուծումն էր։ 1919թ․ հունվարին բացվեց Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսը։ Անտանտի պետությունները պետք է հաշտության պայմանագիր կնքեին Քառյակ դաշինքի պետությունների հետ։ Հայաստանը նույնպես համարվում էր Անտանտի փոքր դաշնակից։ 1919թ․ Ավետիս Ահարոնյանը և Պողոս Նուբար փաշան կոնֆերանսին ներկայացրեցին հայկական պահանջները։ Բայց այդ ամենի համար Հայաստանի հարկավոր էր մի ուժեղ պետությունը, որը կհովանավորեր նրանց։ Հովանավորողը ԱՄՆ-ն էր։ Հայաստանի գերագույն հրամանատարը Ուիլյամ Հասկելն էր։

1920թ․ օգոստոսի 10-ին Փարիզի Սևր արվարձանում Անտանի երկրները հաշտություն կնքեցին Թուրքիայի հետ։ Հայաստանի կողմից պայմանագիրը ստորագրեց Ավ․ Ահարոնյանը։ Պայմանագիր 88-93 հոդվածները վերաբերվում էին Հայաստանին։ Ըստ այդ պայմանագրի Թուրքիան պետք է ճանաչեր Միացյալ Հայաստանը, և Վանի, Էրզրումի, Բիթլիսի, Տրապիզոնի նահանգները պետք է անցնեին Հայաստանին(90 հազ․ քառ․ կմ), որով մուտք կունենայինք Սև ծով։ Հայաստանի տարածքը կկազմեր 160 հազ․ քառ․ կմ։ ԱՄՆ-ի նախագահը(Վուդրո Վիլսոն) գծեց Անկախ և Միացյալ Հայաստանի քարտեզը։ Ցավոք սրտի Սևրի պայմանագիրը այդպես էլ մնաց թղթի վրա, որի մեղավորները նորից մեծ պետություններն էին։

Առաջադրանք.
1․ Ներկայացրե՛ք հայ-վրացական հարաբերությունները 1918-1920թթ․ և այսօր։

1918-1920թթ․ հայ-վրացական հարաբերությունները եղել են լարված։ Հայաստանի և Վրաստանի անկախության հռչակումից հետո, նրանց միջև սկսվեց տարածքային բախում։ Վրաստանը ցանկանում էր Լոռին և Ախալքալաքը մտցնել Թիֆլիսի նահանգի մեջ։ Հայաստանը սկսեց բանակցություններ, բայց Վրաստանը համաձայն չեր, այդ իսկ պատճառով 1918թ․-ին սկսվեց պատերազմ։ Վրաստանում բնակվող հայերը հալածվում էին, ճանապարհները փակել էին և այլն։ Պատերազմը տևեց երեք շաբաթ։ Անտանտի դաշինքի պետություններից Անգլիան և Ֆրանսիան միջամտեցին պատերազմին և 1919թ․ հունվարին կողմերի միջև կնքվեց համաձայնություն։ Լոռին հայտարարվեց՝ չեզոք գոտի։ Այդ ամենից հետո հայ-վրացական հարաբերությունները սկսեցին դրական կողմ գնալ։ 1921թ․ վերջապես լուծվեց այդ խնդիրը և Ախալքալաքը անցավ Վրաստանին, իսկ Լոռին միացվեց Հայաստանին։

Հայ-վրացական հարաբերությունները այժմ գնվում են լավ վիճակում, բայց 44-օրյա պատերազմի ընթացքում ոչ-մի օգնություն չստացանք նրանցից։

2․ Ներկայացրե՛ք հայ-ադրբեջանական տարածքային խնդիրները 1918-1920թթ․ և այսօր։

Հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները շատ բարդ և լարված իրավիճակում էին գտնվում։ Ադրբեջանը ցանկանում էր գրավել Արցախը, Զանգեզուրը և Նախիջևանը։ Այդ ամենին հասնելու համար Ադրբեջանին օգնում էին՝ Թուրքիան, Անգլիան և Խորհրդային Ռուսաստանը։ Հայաստանը ցանկանում էր խաղաղ միջոցներով հարցը լուծել, բայց այն անարդյունք էր։ Մեծ պետությունները Ադրբեջանին օգնում էին նրա նավթով շահագրգռված լինելով։ 1920թ․ մարտին Շուշիում կոտորում են 8 հազար հայ։ Ռուսաստանի օգնությամբ Ադրբեջանը տիրեց Արցախին, Զանգեզուրին և Նախիջևանին։ 1921թ․ Նախիջևանը հանձնվեց Խորհրդային Ադրբեջանին։ Զանգեզուրի ազգային-ազատագրական պայքարը գլխավորեց Գարեգին Նժդեհը։ 1920թ․ կռիվների շնորհիվ ազատագրվեց Զանգեզուրը։ Այն սկզբից անվանեցին Սյունիք, հետո Լեռնահայաստան, իսկ 1921թ․ միացվեց Խորհրդային Հայաստանին։ Մենք պարտական ենք մինչ օրս Գարեգին Նժդեհին, Սյունիքի մարզը Հայաստանի կազմում լինելու համար։

3․ Ներկայացրե՛ք հայ-թուրքական հարաբերություններում առկա խնդիրները 1918-1920թթ․ և այսօր։

Հայ-թուրքական հարաբերությունները եղել են բարդ իրավիճակում, այսօր ևս։ Թուրքիան միշտ ցանկացել է բնաջնջել Հայաստանը և այդ ամենն է, որ ատելություն է սերմացրել նրանց մեջ։

4․ Ներկայացրե՛ք հայ-իրանական հարաբերություններն այսօր

Հայ-իրանական հարաբերությունները այսօր գտնվում են լավ վիճակում, դեռևս այն ժամանակներում նույնպես այդպես էր։

ax^2bx+c=0

D=b^2-4ac

X1=-b+√d:2a

X^2+5x+6=0

a=1 b=5 c=6

D=25-24=1

x1=5+1/2=-2

Առաջադրանք.
1․ Ներկայացրե՛ք և բնութագրե՛ք Հայաստանի առաջին հանրապետության քաղաքական կյանքը և քաղաքական կուսակցությունները։ Համեմատե՛ք ներկայիս Հայաստանի քաղաքական կյանքիի հետ։

Հայաստանի անկախացումից հետո Հայաստանի քաղաքական կյանքը վատացել էր, քանի որ հայտնվել էր ծանր սոցիալ-տնտեսական իրավիճակում։ Բայց գնալով սկսեցին իրավիճակը լավանալ ։ Երևանը և Գյումրին հասարակական-քաղաքական կյանքի կենտրոններն էին։ Այդ ժամանակ Հայաստանում սկսեցին գործել մի քանի տպարաններ և հրատարակություններ ։ Այդ ժամանակ թերթերում ներկայացվում էին տվյալ օրվա մասին։

2․ Համառոտ ներկայացրե՛ք 1920թ․ Մայիսյան ապստամբության նպատակը, գործիչներին և նշանակությունը.

1920թ․ Մայիսյան ապստամբության նպատակը գրավել կառավարությունը և իրենց վերցնել։ 1920թ ապրիլի 28-ին Ադրբեջանի խորհրդայնացումը՝ Ռուսաստանի 11-րդ Կարմիր բանակի կողմից համարեցին նպաստավոր պահ և սկսեցին իրենց զինված ապստամբությունը։ Ապստամբությունը ղեկավարում էր ՀՌՀԿ-ն։ Այդ ժամանակ երկրում սկսվեց քաղաքական ճգնաժամ։ Մայիսի 5-ին Ալ․ Խատիսյանը իր կառավարության հետ լքեց, Վարչապետ նշանակվեց Համազասպ Օհանջանյանը։ Ստեղծվեցին արտակարգ միջոցառումներ։ Օրենքի մեջ մցրեցին մահապատիժը, արգելվեցին գործադուլները, ցույցերը և այլն։Այդ ամենից հետո Մայիսյան ապստամբությունը պարտվեց։ Չնայած այդ պարտությանը, ապստամբությունը իր վատ ազդեցություն ունեցավ պետության վրա և բանակի վրա։

1. Tell me about yourself. Where were you born? Where do you live at the moment?  What have you studied?

I was born in Yerevan and I still live here.
2. How long have you been studying English?

I don’t know English well, but I realy want to study this language, because now I understand that English language is used everywhere.
3. Are you good at cooking/swimming/etc?

I am good at cooking. I often cook for myself and for my sisters.

4. What are your goals in life?

5. Whom do you admire most in the world and why?
6. What don’t you like doing?

I don’t like exact sciences like chemistry, physics, I like Russian.
9. Do you remember your last dream or any particular dream?

My last dream is to pass this year exams.

10. Can you remember a story from childhood?
11.Do you remember  any strange or dangerous situation  in your life?
12. Do you live in a house or an apartment?

Now I live in a duplex apartment.

13Have you ever lived in another country?

I have never lived in another country, but last month I am going to leave for Russia.
14Have you ever met a famous person?

No I have not
15.How do you spend your free time?

I like to watch anime, to read manga
16. How hard are you willing to work to get what you want?
17.What are your hobbies?
18.What is your motto?
19.What kind of people do you like?

I like people with my character
20.What languages do you speak?

I speak Armenian, Russian languages
21..Are you a ‘morning’ or ‘night’ person?

I am a ‘night’ person
23. What do you want to improve about yourself?

I want to study harder than before
24.Would you like to be famous?
25.What motivates you?

Քննարկվող հարցեր՝                              

1.Ինչ է շոգեգոյացումը:

նյութի անցումը հեղուկ կամ պինդ վիճակից գազային վիճակի կոչվում է շոգեգոյուցում:

2. Ինչ է գոլորշիացումը:

հեղուկի ազատ մակերևույթից շոգեգոյուցումը կոչվում է գոլոշիացում:

3. Ինչ է խտացումը:

նյութի անցումը գազային վիճակից հեղու վիճակ,կոչվում է խտացում:

4. Որ գոլորշին է կոչվում հագեցած:

հագեցած գոլոշին հեղուկի կամ պինդ մարմնի հետ թերմոդինամիկական հավասարակշռության մեջ գտնվող,քիմիական նույն բաղադրության գոլոշին է:

5. Որ պրոցեսն են անվանում եռում: 

Եռում անվանում են այն պրոցեսը,երբ հեղուկի ամբողջ ծավալը ենթարկվում է շոգեգոյացման:   

6. Ինչն են անվանում հեղուկի եռման ջերմաստիճան:

Այն հեղուկի ջերմաստիճանը,որի դեպքում հեղուկը սկսում է եռալ:

7. Ինչն են անվանում շոգեգոյացման ջերմություն

ջերմության այն քանակը,որն անհրաժեշտ է հաղորդել հեղուկին հավասարակշիռ պրոցեսում այն գազի վերածելու համար:

8. Ինչն են անվանում շոգեգոյացման տեսակարար ջերմություն:

Այն ջերմաքանակը, որն անհրաժեշտ է մեկ կգ զանգվածով հեղուկը նույն ջերմաստիճանի գոլորշու փոխարկելու համար,կոչվում է շոգեգոյացման տեսակարար ջերմություն:

√x=0

x=02

x=0

√0=0

է)3√x=2

9x=4

X=4/9

3√4/9=3*2/3=2

9.06 a+√a+1

a=0,96

9.08

ա)√x=0,1

x=0,1²

X=0,01

√0,01=0,1

գ)√x+3=0

√x+3=0

√=-3Լ.Ն

9.07 լ.ն) 1/√3=1

Թ.Ա.Բ x>0

1/3x=1/1

X=1/3

1. Ընդգծի՛ր կապը․

Ա․ այդպես, նկատմամբ, ոչինչ, միտք

Բ․ խենթ, իհարկե, hօգուտ, որովհետև

Գ․ Իհարկե, մտածել, երրորդ, մասին

2. Նախադասությունները ձևաբանորեն վերլուծի՛ր։

Տնտեսուհին իրեն վատ զգաց, և երբ աստիճաններով վերև էին բարձրանում, հանկարծ ուզեց, որ տղան իսկապես դպրոց չգնար: Նախասրահներն ու դասասենյակները վախեցնում էին նրանց, այնտեղից ինչ-որ օտարոտի ու տհաճ հոտ էր գալիս:

Տնտեսուհին -գոյական,հասարակ,եզակի թիվ,ուղղական հոլով,որոշյալ առում:

իրեն-անձնական դերանուն,երրորդ դեմք,եզակի թիվ,տրակամ հոլով:

վատ-ձեւի մակբայ:

ձգած-դիմավոր բայ,անցյալ կատարյալ ժամանակ,եզակի թիվ,սահմանական եղանակ,երրորդ դեմք:

և-շաղկապ:

երբ-հարաբերական դերանուն:

աստիճաններով-հասարակ գոյական,գործիական հոլով,հոգնակի թիվ:

վերև-տեղի մակբայ:

բարձրանում էին-բայ, դիվմավոր բաը,անկատար անցյալ,հոգնակի թիվ,երրորդ դեմք,սոսկածանցավոր բայ:

հանկարծ ուզեց-դիմավոր բայ, սոսկածանցավոր բայ:

3. Կազմի՛ր մոտենալ, խոսել բայերի դերբայկան համակարգը։

• Անորոշ — ել, ալ (անորոշ դերբայը կարող է հոլովվել)
• խոսել, մոտենալ
• Ենթակայական — ող, ացող
• մոտոցող, խոսող
• Համակատար — ելիս, ալիս
• մոտենալիս, խոսելիս
• Հարակատար — ած, ացած
• խոսած,կարդացած
• Անկատար — ում
• խոսում,ատում
• Վաղակատար — ել, ալ
• մոտենալ,խոսել
• Ապակատար — ելու, ալու
• մոտենալու,խոսելու
• Ժխտական — ի, ա
• մոտենա,խոսա:

Կետադրի՛ր տեքստը:
Երկրում շատ բարձր ու անմատչելի մի լեռ կար, որ լիքն էր բոլոր բարիքներով: Մարդիկ կամեցան դրա վրա բնակություն հաստատել: Սակայն նրա վրա բարձրանալր շատ դժվար էր,  թեև վերելքի շատ ճանապարհներ կային: Նրանք, ովքեր բարձրանալու ժամանակ կանգ առան հանգստանալու սայթաքեցին ու ցած գլորվեցին մինչև ստորոտը: Իսկ ովքեր դադար առնել չուզեցին այլ գավազանի օգնությամբ շարունակեցին վերելքը բարձրացան լեռան վրա ու հանգիստ կյանք վայելեցին:Այդպես թուլակազմ ու վախկոտ մարդիկ մնում են կես ճանապարհին ու կորչում, իսկ հաստատակամները համբերությունն իրենց նեցուկ ունենալով վեր են բարձրանում ու հասնում իրենց նպատակին: