Վահագն Դավթյան «Խոսք Նոր տարուն»

Ես ի՞նչ եմ ուզում որ բերես դու ինձ…Ոչինչ… Ախ, միայն ոչինչ չտանես,Միայն չխլես,ՈՒ քո անզիջում հողմերին չտասԱյս սերը-Իր մեջ առաջին սիրոԿապույտն ունեցողՈՒ լույսն ունեցողԱյս սերը,Նրա հրաշքն անքնինԵվ անգամ նրա տառապանքն անքուն.Չտանես,Քո խենթ հողմերին չտաս,ՈՒ ես ամեն ինչ կունենամ կյանքում:

1. Թվարկեք խորհրդահայ իրականության փուլերը և դրանցից յուրաքանչյուրի 3 կարևորագույն իրադարձությունները;
2. Ներկայացրեք Խորհրդային Հայաստանի տեղը ԽՍՀՄ ներքին և արտաքին քաղաքականությունում;
3. Թվարկեք ԽՍՀՄ փլուզման պատճառները և հետևանքները;

Խորհրդային Միության փլուզումը բարդ գործընթաց էր, որի վրա ազդում էին տարբեր ներքին և արտաքին գործոններ: Ահա հիմնական պատճառներից և հետևանքներից մի քանիսը:

Պատճառները:
Տնտեսական հարցեր.

Տնտեսական սխալ կառավարում. կենտրոնացված պլանավորումը և անարդյունավետությունը հանգեցրին լճացած տնտեսության, որը չկարողացավ հետ պահել արևմտյան գործընկերների հետ:
Ռեսուրսների արտահոսք. սպառազինությունների մրցավազքը, ռազմական ծախսերը և արբանյակային պետությունների պահպանումը լարեցին ռեսուրսները:
Քաղաքական գործոններ.

Գորբաչովի բարեփոխումները. Նրա գլասնոստի (բացության) և պերեստրոյկայի (վերակազմակերպման) քաղաքականությունը նպատակ ուներ արդիականացնել համակարգը, բայց ակամա թուլացրեց վերահսկողությունը՝ հանգեցնելով ավելի մեծ ինքնավարության պահանջների:
Ազգայնական շարժումներ. Էթնիկական լարվածություն և ազգայնական նկրտումներ առաջացան խորհրդային հանրապետություններում, որոնք ձգտում էին ինքնավարություն կամ անկախություն:

Սոցիալական և մշակութային դինամիկան.

Դժգոհություն ռեժիմից. Կոռուպցիայի, ազատությունների բացակայության և ցածր կենսամակարդակի պատճառով Կոմունիստական կուսակցության հանդեպ հիասթափության աճը:
Անկախության ցանկություն. Լիտվայի, Էստոնիայի և Լատվիայի նման հանրապետությունները ձգտում էին ինքնավարություն ունենալ՝ առաջացնելով ազգայնականության ալիք:

Արտաքին գործոններ.

Ռեյգանի քաղաքականությունը. ԱՄՆ ճնշումը և ռազմավարական սպառազինությունների մրցավազքը լարեցին խորհրդային ռեսուրսները և ճնշում գործադրեցին տնտեսության վրա:
Արևելյան Եվրոպայի հեղափոխությունները. Արևելյան Եվրոպայում կոմունիստական վարչակարգերի անկումը ազդարարեց խորհրդային ազդեցության թուլացումը և ոգեշնչեց նմանատիպ շարժումներ ԽՍՀՄ ներսում:

Հետեւանքները:
ԽՍՀՄ փլուզումը.

Անկախության շարժումներ. Հանրապետությունները հռչակեցին անկախություն, ինչը հանգեցրեց Խորհրդային Միության փլուզմանը 1991 թվականի դեկտեմբերին։
Նոր ազգերի ստեղծում. Տասնհինգ անկախ երկրներ դուրս եկան փլուզումից՝ փոխելով աշխարհաքաղաքական լանդշաֆտը:

Տեղաշարժ գլոբալ ուժային դինամիկայի մեջ:

Սառը պատերազմի ավարտը. Խորհրդային Միության փլուզմամբ ավարտվեց Սառը պատերազմի մրցակցությունը՝ նշանավորելով համաշխարհային ուժային դինամիկայի փոփոխություն դեպի Միացյալ Նահանգներ՝ որպես միակ գերտերություն:

Տնտեսական մարտահրավերներ.

Անցում դեպի շուկայական տնտեսություն. Նորանկախ պետությունները սոցիալիստականից շուկայական համակարգերին անցնելու ընթացքում բախվեցին տնտեսական ցնցումների։
Սոցիալական ցնցումներ. գործազրկությունը, գնաճը և սոցիալական խռովությունը գերակշռող դարձան հետխորհրդային շատ երկրներում:

Ազդեցությունը միջազգային հարաբերությունների վրա.

ՆԱՏՕ-ի ընդլայնում. նախկին խորհրդային բլոկի երկրները միացան ՆԱՏՕ-ին՝ փոխելով եվրոպական անվտանգության դինամիկան:
Տարածաշրջանային հակամարտություններ. առաջացան էթնիկական լարվածություն և տարածքային վեճեր, որոնք հանգեցրին հակամարտությունների այնպիսի տարածաշրջաններում, ինչպիսիք են Կովկասը և Կենտրոնական Ասիան:

ԽՍՀՄ-ի փլուզումը լայնածավալ հետևանքներ ունեցավ՝ վերափոխելով գլոբալ քաղաքականությունը, վերագծելով սահմանները և ազդելով նորանկախ պետությունների սոցիալ-տնտեսական կառուցվածքի վրա՝ հիմնովին փոխելով աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունը:

1. Ապացուցեք կամ հերքեք այն տեսակետը, որ ԽՍՀՄ փլուզումն անխուսափելի էր և էականորեն փոխեց համաշխարհայինաշխարհաքաղաքական ու քաղաքակրթական լանդշաֆտը:

Պարզաբանում. 1. Միայն 2-րդ կամ 4-րդ առաջադրանքը լիարժեք կատարողը կստանա 8 միավոր; 2. Կետ 1-ում չթվարկված առաջադրանքներն առանց բացառության և լիարժեք կատարողը կստանա 8 միավոր:

Առաջադրանքի կատարման վերջնաժամկետը` դեկտեմբերի 22

Բուրժուական հեղափոխություն-սոցիալական հեղափոխություն, որի հիմնական խնդիրն է ոչնչացնել ֆեոդալական կարգերը կամ դրա մնացորդները, բուրժուազիայի պետության ստեղծումը: Կախյալ և գաղութային երկրներում բուրժուական հեղափոխությունը ուղղված է նաև ազգային անկախության նվաճմանը։ Բուրժուական հեղափոխությունը որոշակի փուլում պատմականորեն անհրաժեշտ և առաջադեմ է, արտահայտելով հասարակության կարիքները զարգացման համար:Բուրժուական հեղափոխություններին մասնակցող զգալի բազմազանությունը՝ դասային ուժերը, լուծվող խնդիրները, պայքարի մեթոդները պայմանավորված են ինչպես կոնկրետ իրադրձություններով առանձին երկրներում, այնպես էլ առաջին հերթին այն փոփոխություններով, որոնք կատարվել են հասարակության մեջ դարերի ընթացքում: Աճող կապիտալիզմի դարաշրջանում բուրժուական հեղափոխությունը, խզելով ֆեոդալական կարգի ճանապարհները, <հող> է մաքրում կապիտալիստական շարքի համար: Այս դարաշրջանի բուրժուական հեղափոխությունները տանում էին բուրժուազիայի տնտեսական և քաղաքական տիրապետության հաստատմանը: Բուրժուական հեղափոխությաններն, կապիտալիզմի ընդհանուր ճգնաժամի շրջանում ոչ այնքան ճանապարհ են բացում կապիտալիզմի համար, որքան, որ քայքայում են համաշխարհային իմպերիալիզմի համակարգը:

Պատճառները

Բուրժուական հեղափոխության առավել ընդհանուր պատճառ է հանդիսանում հակամարտությունը նոր արտադրողական ուժերի միջև, զարգացող ֆեոդալական հասարակարգի ընդերքում և ֆեոդալական արտադրական հարաբերություններով (կամ դրանց մնացորդներով), ինչպես նաև ֆեոդալական հաստատություններով, չնայած այս հակամարտությունը հաճախ ուղղությունն փոխում է դեպի քաղաքական և գաղափարական հակասցություններ: Բայց և այն դեպքերում, երբ բուրժուական հեղափոխության պատճառը խորթ դեպրեսիան է, կամ երկիր միաորելու ձգտումը, ապա կարևոր դեր է խաղում ֆեոդալական կարգի կամ դրա մնացորդների վերացման անհրաժեշտությունը: Կապիտալիզմի զարգացման չափով, հատկապես իմպերիալիստական փուլ մտնելու ժամանակ, առաջանում է կոնֆլիկտ հետին նշված ազգային տնտեսության շահերի միջև (առաջին հերթին գաղութային ու կախյալ երկրներում) և այլերկրյա կապիտալի տիրապետությունում: Այս հակամարտությունը ծնում է հակաիմպերիալիստական պայքար, որը սովորաբար միահյուսվում է հակաֆեոդալակնի հետ:

Ազոտը չափազանց կարևոր է՝ սպիտակուցների և նուկլեինաթթուների կարևոր բաղադրիչն է, ինչը այն դարձնում է կենսածին տարր: Երկրի մթնոլորտը պարունակում է մեծ քանակությամբ ազոտ (78%)։ Այնուամենայնիվ, այս ազոտն այնպիսի ձև է, որը օրգանիզմները չեն կարող անմիջապես օգտագործել: Բայց բույսերին անհրաժեշտ է ազոտ՝ քլորոֆիլը սինթեզելու համար։ Քլորոֆիլը ապահովում է բույսերի կանաչ գույնը և նրանց աճը։ Կենդանիները, բույսերն ուտելով, ստանում են այդ ազոտը, իսկ կենդանիներին և ընդհանրապես բոլոր լենդանի օրգանիզմներին ազոտը պետք է սպիտակուց, վիտամիններ և հորմոններ ստանալու համար։

Ազոտի շրջանառությունը կենսաերկրաքիմիական գործընթաց է, որի միջոցով ազոտը փոխակերպվում է բազմաթիվ ձևերի՝ հաջորդաբար մթնոլորտից հող անցնելով օրգանիզմ և հետ՝ մթնոլորտ: Ազոտի ցիկլը օգնում է օդում ազոտի գազը վերածել այնպիսի ձևի, որը կարող են օգտագործել բույսերը և կենդանիները՝ իներտ ազոտը ներմուծել բույսերի կենսաքիմիական գործընթաց, այնուհետև դա հասնում է կենդանիներին:

Որպեսզի ազոտը դառնա կենդանի օրգանիզմների համար օգտագործելի, այն պետք է վերածվի ամոնիումի (NH4+) կամ նիտրատի (NO3-) իոնների։ Որոշ բակտերիաներ, որոնք առատորեն հայտնաբերված են հատիկավոր բույսերի պալարային գոյացություններում, կենսական դեր են խաղում գազային ազոտը (N2) ամոնիակի վերածելու գործում:

Բույսերը օգուտ են քաղում այս գործընթացից, քանի որ նրանք այդ բակտերիաներից ազոտ են ստանում օգտագործելի ձևերով: Դրա դիմաց բակտերիաները սնունդ և ապաստան են ստանում բույսերից։ Այս փոխադարձ կապն օգնում է երկու օրգանիզմներին: Ազոտը, որն այժմ օրգանական վիճակում է, շարժվում է սննդային շղթաներով՝ բույսերից փոխանցվելով էկոհամակարգերի այլ օրգանիզմներին: Այս փոխանցումը բնության մեջ սննդանյութերի ցիկլերի հիմնական մասն է:

Իսկ ինչպե՞ս է կատարվում ազոտի շրջանառությունը։

1. Ազոտի գազը (N2) մթնոլորտից վերածվում է ամոնիակի (NH3) կամ ազոտի այլ միացությունների՝ ազոտ ամրագրող բակտերիաների միջոցով։
   2. Բակտերիաների ազդեցության տակ ամոնիակը օքսիդացվում է ազոտաթթվի (HNO3): Բակտերիաները դեր են խաղում ամոնիֆիկացման մեջ՝ քայքայելով մահացած բույսերը և կենդանիները: Սա օգնում է մաքուր պահել շրջակա միջավայրը: Ամոնիակը (NH3) բակտերիաների նիտրացման միջոցով վերածվում է նիտրիտի (NO2-), այնուհետև նիտրատի (NO3-): Այս նիտրատները ավելի հեշտությամբ են ընդունվում բույսերի կողմից:
   3. Ազոտական ​​թթուն փոխազդում է հողի տարրերի հետ՝ առաջացնելով թթվային աղեր (նիտրատներ)՝ CaCO3, Ca(NO3)2;
   4. Նիտրատներն արտանետվում են հողի մեջ։ Նաև, նիտրատներն կիրառվում են որպես պարարտանյութեր և պայթուցիկ նյութեր (ամոնիտներ)։ Կիրառվում են տեխնիկայում, ապակու և դեղանյութերի արտադրությունում։ Մտնում են հրթիռային վառելիքի բաղադրության մեջ։ Երշիկեղենի արտադրությունում օգտագործվում են որպես սննդային հավելումներ։

Մարդիկ խախտում են ազոտի համաշխարհային ցիկլը հիմնականում սննդի և էներգիայի արտադրության հետ կապված գործողությունների միջոցով: Նաև կարող են ազդել այնպիսի բաները, ինչպես, օրինակ, չափից դուրս պարարտանյութեր օգտագործելը, քանի որ, օրինակ, դա հանգեցնում է ջրի աղտոտմանը։ Նաև, արդյունաբերության համար ազոտի ստեղծումը շատ բան է արտանետում շրջակա միջավայր: Շրջակա միջավայրերը նաև աղտոտում են հանածո վառելիքի այրումները, կենդանական թափոնները, տրանսպորտը, աղբավայրերը, կլիմայի փոփոխությունը։ Սրանք կարող են աղտոտել օդնը և նաև ջուրը, իսկ կոյուղաջրերի արտահոսքն իր հերթին ջրին ավելացնում է ազոտ՝ վնասելով ջրային կյանքին:
Արժանի է նաև նշել հողօգտագործման փոփոխությունները։ Անտառահատումների նման փոփոխությունները խախտում են բնական ազոտի շրջանառությունը:
Նաև, չափից դուրս ձկնորսությունը՝ ծովային կյանքի բերքահավաքը խախտում է օվկիանոսներում ազոտի շրջանառությունը:

Առանձին, օվկիանոսում ազոտի շրջանառության մասին՝ բնական համակարգերում և որոշ ակվարիումային համակարգերում նիտրատը վերածվում է ազոտի գազի՝ բակտերիաների ապանիտրացման միջոցով: Ամոնիակից նիտրիտից նիտրատից ազոտի գազի այս փոխարկումը հայտնի է որպես օվկիանոսի ազոտի շրջանառություն: Ազոտի ավելցուկը կարող է առաջացնել ջրային բույսերի և ջրիմուռների աճի գերխթանում: Այս օրգանիզմների չափից ավելի աճը, իր հերթին, կարող է խցանել ջրի ընդունումը, սպառել լուծված թթվածինը, երբ դրանք քայքայվում են, և արգելափակել լույսը դեպի ավելի խորը ջրեր:

Նաև, ազոտի շրջանառության վրա կարող են ազդել բնական պատճառներ։

Ազոտի շրջանառության խախտման բնական պատճառները ներառում են անտառային հրդեհները, հրաբխային ակտիվությունը, կայծակը, կլիմայի փոփոխականությունը, բնական տարրալուծումը և ազոտի կենսաբանական ֆիքսումը: Թեև այս գործոնները կարող են ազդել ազոտի շրջանառության վրա, մարդկային գործունեությունը, ինչպիսիք են պարարտանյութերի ավելորդ օգտագործումը և հողի փոփոխությունները, շարունակում են մնալ գլոբալ խափանումների հիմնական նպաստողները: Կայուն գործելակերպը էական նշանակություն ունի ազոտի ցիկլի վրա ինչպես բնական, այնպես էլ մարդու կողմից առաջացած ազդեցությունները լուծելու համար:

1. Ապացուցեք կամ հերքեք այն տեսակետը, որ հեղափոխությունները մարդկության պատմության շարժիչ ուժն են;

Այն տեսակետը, որ հեղափոխությունները ծառայում են որպես մարդկության պատմության առաջնային շարժիչ, և՛ ապացուցելի է, և՛ վիճելի՝ կախված պատմական իրադարձությունների համատեքստից և մեկնաբանությունից:

Փաստարկներ հօգուտ.
Տրանսֆորմացիոն բնույթ. Հեղափոխությունները հաճախ նշում են հասարակական կառույցներում զգալի փոփոխություններ՝ հանգեցնելով կառավարման, սոցիալական նորմերի և գաղափարախոսությունների խորը փոփոխությունների:

Փոփոխությունների կատալիզատոր. հեղափոխությունները մեծ առաջընթաց են առաջացրել մարդու իրավունքների, տեխնոլոգիաների և քաղաքական համակարգերում` առաջ մղելով հասարակություններին:

Հեղափոխությունները որպես շրջադարձային կետեր. Պատմության շատ առանցքային պահեր, ինչպիսիք են Արդյունաբերական հեղափոխությունը, Ֆրանսիական հեղափոխությունը և Քաղաքացիական իրավունքների շարժումը, վերափոխել են հասարակությունները և ձևավորել հետագա դարաշրջանները:

Հակափաստարկներ.
Աճող առաջընթաց. ոչ բոլոր պատմական փոփոխություններն են բխում դրամատիկ հեղափոխություններից: Հասարակության աստիճանական էվոլյուցիան և բարեփոխումները նույնպես կենսական դեր են խաղում պատմության ձևավորման գործում:

Հեղափոխությունների խառը ազդեցությունը. որոշ հեղափոխություններ հանգեցրել են քաոսի, բռնության կամ ճնշող վարչակարգերի հաստատմանը, քան առաջընթացի և դրական փոփոխությունների:

Երկարաժամկետ ազդեցության գնահատում. Հեղափոխությունների անմիջական հետևանքները կարող են նշանակալի թվալ, բայց դրանց երկարաժամկետ ազդեցությունը կարող է քննարկվել, քանի որ հետագա իրադարձությունները կարող են այլ կերպ ձևավորել պատմությունը:

Եզրակացություն:
Թեև հեղափոխություններն, անկասկած, զգալի տեղաշարժեր են առաջացրել մարդկության պատմության մեջ, դրանց բացառիկությունը որպես միակ շարժիչ ուժ կարող է գերագնահատվել: Պատմական առաջընթացը ներառում է տարբեր գործոնների բարդ փոխազդեցություն, ներառյալ հեղափոխությունները, բարեփոխումները, աստիճանական հասարակական փոփոխությունները և արտաքին ազդեցությունները: Հեղափոխություններն իսկապես առանձնանում են որպես վճռորոշ հանգրվաններ, սակայն մարդկության պատմության համապարփակ ըմբռնումը պահանջում է հաշվի առնել ինչպես հեղափոխական իրադարձությունները, այնպես էլ հասարակության զարգացումների ավելի լայն շրջանակը:

1. Համեմատեք բուրժուական հեղափոխությունները;

Անգլիական հեղափոխություն (17-րդ դար).

Պատճառները․ միապետության և խորհրդարանի միջև բախումներ, տնտեսական շահեր և կրոնական լարվածություն:
Հիմնական առանձնահատկությունները. Չարլզ I թագավորի մահապատիժը, Կրոմվելի օրոք հանրապետության ստեղծումը, 1688 թվականի փառավոր հեղափոխությունը՝ ամրապնդելով խորհրդարանական գերակայությունը:
Ազդեցություն. հիմք դրվեց սահմանադրական միապետության և ներկայացուցչական կառավարության համար:

Ամերիկյան հեղափոխություն (18-րդ դարի վերջ).

Պատճառները. Բրիտանական տիրապետության հետ կապված դժգոհություններ, ներառյալ առանց ներկայացուցչության հարկումը և առևտրային սահմանափակումները:
Հիմնական առանձնահատկությունները. Անկախության հռչակագիր, անկախության համար պատերազմ, Փարիզի պայմանագիր, որը ճանաչում է ԱՄՆ-ը որպես անկախ պետություն:
Ազդեցություն. ԱՄՆ-ը հաստատեց որպես ժողովրդավարական հանրապետություն՝ ազդելով անկախության համար համաշխարհային շարժումների վրա:

Ֆրանսիական հեղափոխություն (18-րդ դարի վերջ).

Պատճառները. Տնտեսական դժվարություններ, սոցիալական անհավասարություն, դժգոհություն միապետության և արտոնյալ դասակարգերի նկատմամբ:
Հիմնական հատկանիշներ.
Ազդեցություն. խթանեց ազատության, հավասարության և եղբայրության իդեալները, բայց նաև տեսավ արմատական բռնություն և քաղաքական անկայունություն: Ոգեշնչված համաշխարհային հեղափոխական շարժումներ.

Համեմատելով այս հեղափոխությունները.

Սոցիալական համատեքստ. երեք հեղափոխություններն էլ սնվել են սոցիալական դժգոհությամբ՝ պայմանավորված իշխանությունների դեմ դժգոհություններով և դասակարգային անհավասարություններով:
Գաղափարական տեղաշարժեր. Յուրաքանչյուր հեղափոխություն ուղեկցվում էր նոր քաղաքական գաղափարախոսությունների աճով, ինչպիսիք են սահմանադրականությունը Անգլիայում, հանրապետականությունը Ամերիկայում և արմատական ժողովրդավարությունը Ֆրանսիայում:
Արդյունքներ. Թեև բոլորն ուղղված էին ավելի մեծ ազատությունների և բարեփոխումների, արդյունքները տարբեր էին: Անգլիական հեղափոխությունը հանգեցրեց սահմանադրական միապետության, Ամերիկյան հեղափոխությունը հանգեցրեց դաշնային հանրապետության, իսկ Ֆրանսիական հեղափոխությունն անցավ արմատական փոփոխությունների ժամանակաշրջաններ, նախքան Նապոլեոնի օրոք հաստատվեց ավելի կայուն, թեև ավտորիտար կառավարություն:
Այս հեղափոխությունները կիսում են գոյություն ունեցող ուժային կառույցներին մարտահրավեր նետելու և ավելի մեծ իրավունքների և ներկայացուցչության քարոզչության ընդհանուր թեմաներ, սակայն դրանց կոնկրետ ենթատեքստերն ու արդյունքները տարբերում են դրանք միմյանցից:

1. Թվարկեք և հիմնավորեք ռուսական հեղափոխությունների առանձնահատկությունները;
2. Գրեք էսսե «Անհատը, ամբոխը և հեղափոխությունը» թեմայով;
3. Ներկայացրեք հայերի վիճակը Օսմանյան կայսրության վերջին հարյուրամյակում;
4. Կազմեք Մեծ պատերազմի գլխավոր իրադարձությունների և դասերի վարկանիշային աղյուսակ;
5. Կատարեք ցեղասպանությունների համեմատական վերլուծություն:

Պարզաբանում. 1. Միայն 4-րդ կամ 7-րդ առաջադրանքը լիարժեք կատարողը կստանա 8 միավոր; 2. Կետ 1-ում չթվարկված առաջադրանքներն առանց բացառության և լիարժեք կատարողը կստանա 7 միավոր:Առաջադրանքի կատարման վերջնաժամկետը` նոյեմբերի 30