Որոշ թույներ մարդու մարմին ներթափանցում են սննդի հետ։ Սննդային թունավորումներն իրենց հերթին բաժանվում են երկու տեսակի՝ մանրէային և քիմիական թունավորումներ։Սննդային մանրէային թունավորումների դեպքում ախտածին մանրէները, որոնք գտնվում են սննդում, արտադրում են թունավոր նյութեր (տոքսիններ)։ Մթերքները, որոնց ընդունումից հետո ավելի հաճախ են հանդիպում մանրէային թունավորումներ, հետևյալն են՝ ապխտած միսը, երշիկը, ձկնեղենը, կաթնամթերքը, ձուն, տնային պայմաններում պատրաստված պահածոները և այլն։ Սննդային քիմիական թունավորումները տեղի են ունենում, երբ սննդի մեջ բարձր է որոշ մետաղների (ցինկ, կադմիում, կապար և այլն) քանակը, կամ առկա են որոշ թունավոր նյութեր: Դա շատ հաճախ տեղի է ունենում, երբ նորմալ կամ բարձր թթվայնություն ունեցող սնունդը երկարատև պահվում է մետաղյա տարողությունների մեջ։ Անգամ ջուրը, որը պահվում է կապարից պատրաստված տակառներում, նույնպես կարող է հանդիսանալ թունավորման աղբյուր։
ՍՆՆԴԱՅԻՆ ՄԱՆՐԷԱՑԻՆ ԹՈՒՆԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ
Որոշ մանրէներ (ստաֆիլակոկ, սալմոնելա և այլն) իրենց կենսագործունեության ընթացքում արտադրում են թույներ (տոքսիններ), որոնք կարող են սննդամթերքի հետ անցնել մարսողական համակարգ և առաջացնել սննդային թունավորումներ։ Սննդային թունավորումները հաճախ ուղեկցվում են ջրազրկման երևույթներով։ Դրանք հատկապես վտանգավոր են երեխաների և տարեց մարդկանց համար։
Հիմնվել է 1946 թվականին ակադեմիկոս Վիկտոր Համբարձումյանի ջանքերով, եղել է աստղադիտարանի առաջին տնօրենը[2]։ Ճարտարապետն է Սամվել Սաֆարյանը։
Վիկտոր Համբարձումյանի անվան Բյուրականի աստղադիտարան, աստղադիտարան Հայաստանի Բյուրական գյուղում, Արագած սարի լանջին։ Պատկանում է Հայաստանի Գիտությունների Ակադեմիային և տնօրինվում նրա միջոցով։ Համարվում է Արևելյան Եվրոպայի և Միջին Արևելքի կարևորագույն աստղադիտարաններից մեկը
Հաշվարկային լաբորատոր փորձեր՝ <<Մետաղների քիմիական հատկությունները>>
*1- Ո՞ր տարրերն են ավելի շատ, մետաղները, թե՞ ոչ մետաղները, ինչու՞:
Ոչմետաղները ավելի քիչ են, ընդհանուր 22 տարր մետաղները մոտ 4 անգամ ավելի շատ են, պատճառը ատոմի չափն է:
*2-Ո՞ր առանձնահատկություններն են բնորոշ բոլոր մետաղներին:
Նորմալ պայմաններում բոլոր մետաղները պինդ են: Մետաղների դրանց վրա ընկած լույսն արտացոլելու ունակությունը նրանց հատուկ մետաղական փայլի պատճառն է։ Մետաղներն անհոտ են։ Մետաղների մեծ մասը արծաթափայլ սպիտակ է, բացառությամբ պղնձի և ոսկու:
*3-Մեկնաբանեք մետաղների ֆիզիկական հատկությունները:
Հատուկ մետաղական փայլ, բարձր էլեկտրական և ջերմային հաղորդունակություն, ճկունություն և այլն:
*4- Մեկնաբանեք մետաղների քիմիական հատկությունները, այսինքն մետաղների
փոխազդեցությունը պարզ և բարդ նյութերի հետ ռեակցիաների հավասարումները:
Fe(Сr) + Г2 = 2FeГ3
НО: Fe(Cr) + I2 = FeI2
2. 4Li + O2 = 2Li2O
4Al+ 3O2 = 2Al2O3
3Fe + 2O2 = Fe3O4
3. 2Na + S = Na2S
Fe + S = FeS
Cr + S = CrS
2Al + 3S = Al2S3
4, 6Li + N2 = 2Li3N
3Ca + N2 = Ca3N2
Fe + N2 = չի ազդում
2Cr + N2 = 2CrN
5․2Li + 2C = Li2C2
Ca + 2C = CaC2
4Al + 3C = Al4C3
*5-Որո՞նք են մետաղների ստացման ընդհանուր եղանակները, գրեք համապատասխան ռեակցիաների հավասարումները:
Մետաղների ստացման հիմնական եղանակները՝ պիրոմետալուրգիա, հիդրոմետալուրգիա, էլեկտրամետալուրգիա։ Պիրոմետալուրգիան հանքաքարերից մետաղների վերականգնումն է բարձր ջերմաստիճանում ածխածնի, ածխածնի օքսիդի, ջրածնի, ալյումինի, մագնեզիումի օգտագործմամբ։
*6-Ի՞նչ է Էլեկտրոլիզ՝ էլեկտրատարրալուծումը, ո՞ր մետաղներն են ստանում այդ
Italia Situato vicino al Mar Mediterraneo.Viene spesso chiamato per il suo aspetto lo Stivale.Con una popolazione di 61 milioni di abitanti, l’Italia è il quarto paese più grande dell’Unione Europea.Le tribù italiane fondarono l’Impero Romano, che in seguito divenne una repubblica, conquistando le civiltà vicine.Roma raggiunse in seguito l’apice della sua potenza, conquistando gran parte del mondo antico, divenendo il principale centro culturale, politico e religioso della civiltà occidentale nel mondo.
Դոմինոն ստեղծել են Չինաստանում:Տասնութերորդ դարում խաղը բերվեց Իտալիա և փոփոխվեց: Դոմինո բառը, որով խաղը կոչվում էր Իտալիայում, նույն արմատով է իտալական (տալ. domino) և լատիներեն (լատիներեն dominus) բառի հետ, որը նշանակում է վարպետ կամ Տեր։ Թե ինչու դա տեղի ունեցավ, կա չորս տարբերակ.Ֆասմերի կարծիքով, դա կապված է նրա հետ, որ ով առաջինը կդնի բոլոր խաղաքարտերը դառնում է «domino» տեր, նաև կա տարբերակ, որ խաղն անվանվել է սև և սպիտակ դիմակահանդեսի դոմինոյի զգեստների պատվին, որոնք, իր հերթին, առաջացել են դոմինիկյան վանականների հագուստից, որոնք կրում էին սև գլխարկներով սպիտակ թիկնոցներ։
Վակուում
Վակուում , ոչ մի նյութ չպարունակող տարածություն։ Տեխնիկայում և ֆիզիկայում վակուում ասելով՝ հասկանում են մի միջավայր, որը պարունակում է մթնոլորտայինից ցածր ճնշման տակ գտնվող գազ։
Լատիներեն (Lingua latīna ([ˈlɪŋɡʷa laˈtiːna])՝ լի՛նգուա լատի՛նա, lingua՝ լեզու և latinus կամ latinum՝ լատինական բառերից), հնագույն դասական իտալական լեզու, նախապես այս լեզուն գործածել են իտալական Լացիում տեղանքում և Հին Հռոմում (Ապենինյան թերակղզի)[2]։ Այն պատկանում է հնդեվրոպական լեզուների ընտանիքի իտալական լեզվախմբին, նախահնդեվրոպական լեզվի անմիջական հետնորդն է։
Երկաթ, քիմիական նշանը՝ Fe (լատ.՝ Ferrum)։ Երկաթը d-տարր է, պարբերական համակարգի ութերորդ խմբի երկրորդական ենթախմբում է, ատոմային համարը՝ 26։ Այն սպիտակ-արծաթափայլ մետաղ է։ Ատոմի էլեկտրոնային բանաձևն է 1s22s22p63s23p63d64s2։ Բացի Էներգիական չորրորդ մակարդակի 2 էլեկտրոնից, քիմիական կապերի առաջացմանը կարող են մասնակցել նաև երրորդ մակարդակի d-էլեկտրոնները։ Երկաթին բնորոշ են գերազանցապես +2 և +3 օքսիդացման աստիճանները։ Սակայն կան շատ քիչ թվով խիստ անկայուն միացություններ, որոնցում դրսևորվում է +6 օքսիդացման աստիճան։ Բնության մեջ տարածվածությամբ (4,65%) զբաղեցնում է չորրորդն է՝ թթվածնից(O), սիլիցիումից (Si) և ալյումինից (Al[1]).) հետո։ Ազատ վիճակում երբեմն հանդիպում է միայն որոշ երկաթաքարերի տեսքով։ Գտնվում է հիմնականում օքսիդային հանքաքարերում, որոնցից կարևորներն են գորշ երկաթաքարը (լիմոնիտ)(Fe2O3 . nH2O), կարմիր երկաթաքարը (հեմատիտ)(Fe2O3), մագնիսական երկաթաքարը (մագնետիտ) (Fe3O4), սիդերիտը (FeCO3), պիրիտ (հրաքար)՝ FeS2 և այլն։ Մարդու օրգանիզմում կա ~ 3գ երկաթ տարր գերազանցապես հեմոգլոբինի բաղադրության մեջ։
Կենդանի օրգանիզմի կյանքի կենսածին և ոչ կենսածին պայմանների ամբողջությունը կազմում է նրա կյանքի միջավայրը։ Կենսոլորտի սահմաններում տարբերում են կյանքի չորս հիմնական միջավայրեր՝ ջրային, ցամաքաօդային, հողային միջավայրեր և կենդանի օրգանիզմները որպես կյանքի միջավայր։Արտաքին միջավայրի այն բաղադրիչները, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի ազդում են կենդանի օրգանիզմների կենսագործունեության, թվաքանակի, աշխարհագրական տեղաբաշխման և տարածվածության վրա, կոչվում են էկոլոգիական գործոններ։ Էկոլոգիական գործոններն ըստ իրենց բնույթի և օրգանիզմների վրա ունեցած ազդեցության՝ շատ բազմազան են: Պայմանականորեն՝ ըստ ծագման, միջավայրի գործոնները դասակարգվում են 3 խմբի՝ ոչ կենսածին, կենսածին և մարդածին:Ոչ կենսածին գործոնների դասին է դասվում անկենդան մարմինների գործոնները: Առաջին հերթին կլիմայական, հողի հատկությունները, տվյալ տարածքի ռելիեֆը, քամիները և այլն: Այս գործոնները ինչպես ուղղակի,այնպես էլ անուղակի կարող են ազդել կենդանի օրգանիզմների վրա:Մարդածին գործոնները փոխում են կենդանի օրգանիզմների գոյության միջավայրի պայմանները կամ անմիջականորեն ազդում են բույսերի, կենդանիների կամ այլ օրգանիզմների տարբեր տեսակների վրա: Կյանքի բոլոր միջավայրերում կենդանի օրգանիզմների գոյությունը պայմանավորող առավել կարևոր ոչ կենսածին գործոններն են ջերմաստիճանը, խոնավությունը և լույսը։
1․Որո՞նք են անասնապահության զարգացման նախադրյալները և խոչընդոտները։
Անասնապահության հիմնական զարգացումը պայմանավորված է կերային բազայով։ Անասուններին պետք է սնել արոտային թարմ խոտով, իսկ ցուրտ սեզոնին կուտակված մսուրային կերով։ Հայաստանում արոտային կերը բավարարում է, բայց մսուրային կերը անբավարար է, իսկ այդ խնդիրը լուծելու համար անհրաժեշտ են՝ բնական խոտհարքներ և կերային մշակաբույսեր։
Ի՞նչ կապ ունի անասնապահությունը ՀՀ-ն տնտեսության մյուս ճյուղերի հետ:
Կարծում եմ այնքանով կապ ունի, որ, օրինակ՝ տեքստիլ արդյունաբերության մեջ օգտագործվում են բուրդ, կաշի, իսկ այդ ամենի ապահովվումը գալիս է անասնապահությունից։
Բնութագրե՛ք ՀՀ անասնապահության կերային բազան: Ինչպիսի՞ տնտեսական և բնապահպանական հիﬓախնդիրներ են առնչվում դրան:
ՀՀ անասնապահության կերային բազան բնական լանդշաֆտային գոտիականությանը համապատասխան ունի վերընթաց տարածում։ Ավելի ընդարձակ են ﬔրձալպյան տիպի արոտավայրերը (2000-2600 մ բարձրություններում), երկրորդ տեղում է կերահանդակների տափաստանային տիպը:Դրանք ﬔծ արժեք են ներկայացնում հատկապես խոշոր եղջերավոր անասուն ների համար, որովհետև խոտածածկը բավականին բարձր է, իսկ բուսակազմը` բազմազան:Մեր լեռնային երկրի համար բնորոշ է արոտային անասնապահությանվերընթաց գոտիական համակարգը. ցածրադիր գոտու տնտեսություններնամառվա աﬕսներին կենդանիներին տանում են բարձրադիր ﬔրձալպյանալպյան գոտիներ, որտեղ և կազմակերպում են արոտը, կաթի ստացուﬓ ումշակումը: ՀՀ համարյա բոլոր տարածաշրջաններում արոտավայրերը ծանրաբեռնված են 50-70%-ով:
Որո՞նք են ՀՀ խոշոր եղջերավոր անասնաբուծության զարգացման տեղաբաշխման առանձնահատկությունները:
Խոշոր եղջերավոր անասնաբուծթյան տեղաբաշխումը, ի տարբերություն անասնապահության մյուս ճյուղերի, ավելի համաչափ է: Այնուհանդերձ, որոշ շրջաններ առանձնանում են թե՛ անասունների գլխաքանակով, և թե՛ բարձր մթերատվությամբ (Արարատյան դաշտ, Շիրակի, Լոռ և Գեղարքունիքի մարզեր): 2012 թ. խոշոր եղջերավոր անասունների գլխաքանակը կազﬔլ է մոտ 600 հազ.: Վերջին տարիներին անասնաբուծության ոլորտում իրականացված արմատական բարեփոխուﬓերի շնորհիվ հնարավոր է դարձել, հատկապես խոշոր եղջերավոր կենդանիների պահել ավանդական պայմանները փոխարինել ժամանակակից տեխնոլոգիաներով, իսկ ցածր մթերատու կենդանիների փոխարեն բուծել ﬔր երկրի բնակլիմայական պայմաններին առավել հարմարված համաշխարհային լավագույն դասական ցեղերի բարձր մթերատու կենդանիներ:
Однажды, охотясь в густом лесу, король Генрих напал на след прекрасной горной козы и, приследуя ее, отстал от своей охотничьей свиты на большое растояние.
Раздраженные запахом зверя, его собаки так увлеклись погоней, что …скоре не стало слышно даже их лая. Между тем незаметно згущался вечер, и наступилв ночь. Тут король понял, что заблудился. И дали доносились призывные звуки охотничьих рогов, но чем ближе, как казалось королю, он шел к ним, тем слабее звучали рога. С досадой в вспомнил Генрих о том, как …бивчивы и капризны громкие звуки в горных лесах и какой предательский пересмешник — горное эхо. Но было уже поздно. Предстояло переночевать в лесу.
Домашнее задание
1.Вставьте пропущенные буквы, распределяя слова по столбикам (пре-, при-)
Предорожный, преоткрыть, преодолеть припятствие, превозмочь боль, присесть на скамью, приглушить, приморский, пренебрегать, превращение, преследование, пр_зирать труса, пр_брежный, пр_ображение, пр_ступить к делу, пр_остановить, пр_восходный, пр_образование, пр_града, пр_ручить, , пр_строить, , знаки пр_пинания, пр_забавный котенок. Пр_бывать в неведении – пр_бывать по расписанию; старинное пр_дание – пр_дание силы; пр_данный патриот – пр_данный врагами – пр_данный командованию; пр_емник традиций – пр_емник «Турист-2» – пр_емственность поколений – пр_емлемый вариант; пр_зрение к смерти – пр_зрение сироты – пр_зор; пр_зирать угрозы – пр_зирать детей, потерявших родителей; пр_ображенный – пр_обретенный; пр_творить в жизнь – пр_творить дверь; пр_ткнуться о камень – пр_ткнуться в уголок; пр_увеличивать – пр_уменьшать значение открытия, пр_уменьшать расходы ради экономии; пр_ходящий момент – пр_ходящий медработник; пр_дел в храме – пр_дел всему; пр_клонить ветви – пр_клонить колена; пр_падать к земле – пр_подать урок; пр_скорбный факт – пр_светлый образ.
Придорожный, приоткрыть, преодолеть препятствие, превозмочь боль, присесть на скамью, приглушить, приморский, пресытиться, пренебрегать, превращение, преследование, признаться, презирать труса, прибрежный, преображение, приступить к делу, приостановить, превосходный, преобразование, преграда, приручить, , пристроить, , знаки препинания, презабавный котенок. Пребывать в неведении – прибывать по расписанию; старинное предание – придание силы; преданный патриот – преданный врагами – преданный командованию; преемник традиций – приемник «Турист-2» – преемственность поколений – приемлемый вариант; презрение к смерти – призрение сироты – призор; презирать угрозы – призирать детей, потерявших родителей; преображенный – приобретенный; претворить в жизнь – притворить дверь; преткнуться о камень – приткнуться в уголок; преувеличивать – преуменьшать значение открытия, приуменьшать расходы ради экономии; преходящий момент – приходящий медработник; придел в храме – предел всему; приклонить ветви – преклонить колена; припадать к земле – преподать урок; прискорбный факт – пресветлый образ.
2.Вставьте буквы.
Русский человек пр…даёт особое значение слову «семья». Пр…дать семью означает пр…дать самого себя. И подобное пр…дательство не прощается ни людьми, ни Богом. Если русские гости обещают пр…быть минут через пять, то иностранцы ближайшие полчаса-час пр…бывают в недоумении: где же их носит. Пр…ступая к работе, не пр…ступайте закон!
Русский человек придает особое значение слову “семья”.Предать семью означает предать самого себя.И подобное придательствоне прощается ни людьми,не Богом.Если русские гости обещают прибыть минут через пять,то иностранцы ближайшие полчаса-час прибывают в недоумении:где же их носит.Приступая к работе,не приступайте закон!
Անահիտ Օգանովա 