1.Ուշադրությո՛ւն դարձրու ընդգծված դերանուններին և որոշի՛ր, թե ում անվան փոխարեն են դրվում դրանք:

Զինվորն ասաց, որ ինքը գիշերը գնացքով է գնալու ու նրան էլ է տանելու իր հետ: /Զինվոր/
Որսորդը բողոքում էր, որ ինքն անտառում արջ է տեսել, իսկ նա չի հավատում իրեն: /Որսորդ/
Գիտնականն ասում է, որ իրեն  իրեղեն ապացույցներ են պետք, նա իզուր է ուզում խոսքով ապացուցել: /Գիտնական/
Անծանոթն ասաց, որ նա  իզուր է անհանգստանում, ինքը միայն մի բաժակ ջուր է ուզում: /Անծանոթ/
Հետախույզն ընկերոջը հորդորում էր, որ նա  իզուր ժամանակ չկորցնի, ինքը գիտի, որ այդտեղ այլևս գետ չկա: /Հետախույզ/

2.Պարզի՛ր, թե յուրաքանչյուր նախադասության մեջ ում անվան փոխարեն են դրվում ընդգծված երրորդ դեմքի դերանունները և պատասխանի՛ր հարցին:
Օրինակ` Տղայի հայրը նրանով է պարծենում: Տղայով:

Տղան ընկերոջ մասին ասում էր, որ նա վախենում է օձի լեզվից, մինչդեռ ինքը գիտի, որ օձերը լեզվով միայն հոտոտում ու շոշափում են:/տղան/
Աղջիկը զարմացած նայեց տատին, նա իրեն այդքան ոգևորված չէ՞ր տեսել, ի՞նչ է: /տատը/

Ծերունին տղայի կողքին իր մանկությունն էր հիշում: /ծերունու/

Ծերունին տղայի կողքին նրա մանկությունն էր հիշում: /տղայի/
Գայլն իրեն համոզում էր, որ ինքը չի վախենում շներից: /գայլը/

Գայլն իրեն համոզում էր, որ նա չի վախենում շներից: /գայլը/

Նախադասության մեջ նա՞, թե՞ ինքը դերանունն է փոխարինում նույն նախադասության ենթակայի անվանը:

3.Որտեղ հնարավոր է, ընդգծված դերանունները փոխարինի՛ր գոյականներով:

Օրինակ` Աշխարհում ոչ մեկին նրանից շատ չի սիրում: — Աշխարհում ոչ մեկին որդուց շատ չի սիրում:

Իշխանն իրեն էլ չէր խնայում, վաղ առավոտից մինչև ուշ երեկո թամբին էր:

Իշխանը որդուն էլ չէր խնայում, վաղ առավոտից մինչև ուշ երեկո թամբին էր:

Երկիրը Արեգակի շուրջը պտտվում է մի տարում:

Երկիրը իր շուրջը  մեկը օրում է պտտվում:

Մայրս ասում էր, որ ինքը երեկոյան հյուրեր է ընդունելու:

Մայրս ասում էր, որ ընկերուհին երեկոյան հյուրեր է ընդունելու:
Այդ մարդն իրենից բացի բոլորին վստահում է:

Այդ մարդն մեղադրյակից  բացի բոլորին վստահում է:

Կետադրե՛լ տեքստը.

Արև, մի կեսօր: Կաքավաբերդի քարափով բարձրանում էին երեք ձիավոր։ Ոչ միայն զգեստից  այլև ձի նստելուց երևում էր, որ առաջին երկու ձիավորը քաղաքի մարդիկ են և չեն տեսել ոչ Կաքավաբերդը, ոչ նրա քարափը։

Երրորդ ձիավորը նրանց ուղեկցում էր և մինչդեռ առաջինները պինդ բռնել էին ձիերի բաշից, համարյա թե կռացել հավասարակշիռ մնալու,— վերջին ձիավորը քթի տակ մռմռում էր մի երգ` մելամաղձոտ ու հուսահատ, ինչպես ամայի ձորը,  տխուր քարափը և հեռավոր գյուղը։

Բերդի գլխին նստած ամպը վարագույրի պես մեկ ետ էր քաշվում. երևում էին պարիսպները, մեկ ծածկում էր կատարը։ Առաջին ձիավորը աչքը պարիսպներից չէր հեռացնում։ Նրա գլխում բերդի պատմությունն էր մագաղաթյա մատյաններում գրած խոսքերը իշխանական օրերի մասին, երբ զրահապատ ձիերի սմբակները դոփում էին երկաթյա մուտքի առաջ և ավերից դարձող նրա համհարզները ճոճում էին նիզակները։ Ակնոցի արանքից նրա ուսյալ աչքերը տեսնում էին զրահավորներին մագաղաթյա մատենագրին, եղեգնյա գրչով նրանց գովքը հորինելիս, և նա լսում է հնօրյա ձիերի դոփյունը։ Ինչ դժվար էր նրա համար քարափը, որով քարայծի նման մագլցում էին երբեմնի տերերը։

Առաջադրանքներ

1.Տրված դերանուններով (սեռական հոլով) նախադասություններ կազմի՛ր և լրացրո՛ւ նախադասությունը:

Իմ, քո, նրա, իր, մեր, ձեր:

Իմ դպրոցական արձակուրդները արդեն սկսվել են:

Քո զգեստը շատ գեղեցիկ է:

Նրա պայուսակը փոքր էր և կոկիկ:

Տղան չէր բողոքում իր դժվարություններից:

Մեր նոր տունը ընդարձակ և գեղեցիկ պատշգամպ ունի:

Ձեր ներկայությունը ավելնորդ է՞

Սեռական հոլովը ցույց է տալիս այն անձը կամ առարկան, որին պատկանում կամ վերաբերում է որևէ բան: …:

2. Ընդգծված գոյականները և հարցական դերանունները փոխարինի՛ր ես, դու, մենք, դուք դերանունների համապատասխան ձևերով :

Եղբոր  խաղալիքն էր ջարդել:

Նրա խաղալիքն էր ջարդել:

Ընկերոջ  ճառելն առաջին անգամ էր տեսնում:

Հանուն ընկերոջ ամբողջ ամառը մնաց շոգ քաղաքում:

Ո՞ւմ պարտեզն է օր օրի կանաչում ու գեղեցկանում:

Հանձնաժողովն ո՞ւմ տվեց մրցանակը:

 3.Դերանունների տրված զույգերի մեջ առանձնացրո՛ւ տրական հոլովով դրվածները: Խմբավորի՛ր բառազույգերի մյուս անդամները և դրանք անվանի՛ր:

Իմ, ինձ

քո, քեզ,

նրա, նրան,

իր, իրեն,

մեր, մեզ,

ձեր, ձեզ:

4.Հոլովման աղյուսակում գրի՛ր տրված դերաննուների համապատասխան ձևերը  և պատասխանի՛ր հարցերին:

Ես, դու, նա, ինքը, մենք, դուք, նրանք, ո՞վ:

Ուղղական (ո՞վ)- ես
Սեռական (ո՞ւմ)-իմ
Տրական (ո՞ւմ)- ինձ
Բացառական(ումի՞ց)- ինձնից, ինձանից
Գործիական (ումո՞վ)- ինձնով, ինձանով
Ներգոյական- (ո՞ւմ մեջ)ինձնում, ինձանում

Ուղղական (ո՞վ)- դու
Սեռական (ո՞ւմ)- քո
Տրական (ո՞ւմ)- քեզ
Բացառական(ումի՞ց)- քեզնից, քեզանից
Գործիական (ումո՞վ)- քեզնով, քեզանով
Ներգոյական- (ո՞ւմ մեջ)-քեզնում, քեզանում

Ուղղական (ո՞վ)- նա
Սեռական (ո՞ւմ)- նրա
Տրական (ո՞ւմ)- նրան
Բացառական(ումի՞ց)- նրանից, իրենից
Գործիական (ումո՞վ)- նրանով, իրենով
Ներգոյական- (ո՞ւմ մեջ)- նրանում, իրենում

Ուղղական (ո՞վ)- ինքը
Սեռական (ո՞ւմ)- իր
Տրական (ո՞ւմ)- իրեն
Բացառական(ումի՞ց)-իրենից
Գործիական (ումո՞վ)- իրենով
Ներգոյական- (ո՞ւմ մեջ)-իրենում

Ուղղական (ո՞վ)- մենք
Սեռական (ո՞ւմ)- մեր
Տրական (ո՞ւմ)- մեզ
Բացառական(ումի՞ց)- մեզնից, մեզանից
Գործիական (ումո՞վ)- մեզնով, մեզանով
Ներգոյական- (ո՞ւմ մեջ)- մեզնում, մեզանում

Ուղղական (ո՞վ)- դուք
Սեռական (ո՞ւմ)- ձեր
Տրական (ո՞ւմ)- ձեզ
Բացառական(ումի՞ց)- ձեզնից, ձեզանից
Գործիական (ումո՞վ)- ձեզնով, ձեզանով
Ներգոյական- (ո՞ւմ մեջ)- ձեզնում, ձեզանում

Ուղղական (ո՞վ)- նրանք
Սեռական (ո՞ւմ)-  նրանց
Տրական (ո՞ւմ)-  նրանց
Բացառական(ումի՞ց)- նրանցից
Գործիական (ումո՞վ)- նրանցով
Ներգոյական- (ո՞ւմ մեջ) նրանցում

Ուղղական (ո՞վ)- ո՞վ
Սեռական (ո՞ւմ)- ում
Տրական (ո՞ւմ)- ում
Բացառական(ումի՞ց)-
Գործիական (ումո՞վ)-
Ներգոյական- (ո՞ւմ մեջ)

Ո՞ր դերանունների սեռական և տրական հոլովներն են համընկնում:

Նրանք, ով

1. Кем был Альберт Швейцер?

Альберт Швейцер был известным философом, крупным музыковедом, талантливым музыкантом.

2. Почему он решил поменять профессию?

Он узнал, что в Африке не хватает врачей и решил получить медицинское образование.

3. Куда Швейцер отправился вместе с женой?

Швейцер вместе с женой Еленой Бресслау отправился в Африку.

4. Почему Швейцера называли волшебником?

Ученый не знал местного языка, не было помощников, оперировать приходилось на открытом воздухе, а больных надо было принимать по 40 человек в день.

5. За что Швейцеру была присуждена Нобелевская премия мира?

После первой мировой войны Альберт Швейцер стал активным борцом за мир.В 1935 году ему была присуждена Нобелевская премия мира.

Продолжите предложения.

1. Швейцер решил стать врачом, когда он узнал, что в Африке не хватает врачей. 2. Он отправился в Африку после того, как получил диплом врача.3. Первое время он лечил людей на открытом воздухе. 4. Сначала у него не было помощников 5. Через год после приезда Швейцера в Ламбарене была построена просторная поликлиника . 6. После мировой войны Альберт Швейцер стал активным борцом за мир.7. Он использовал деньги за Нобелевскую премию на строительство лепрозория.
2. Выберите и вставьте в предложения пропущенные глаголы.1. Швейцер  с женой Еленой Бресслау приехал в Африку. 2. Они высадились  на берегу. 3. Он переделал сарай в операционную. 4. Через два месяца они высадились у самого экватора. 5. Он потратил все средства, чтобы поехать в Африку. 6. Сначала они оперировали больных на улице. 7. Во время войны больницу разрушили.

Ա) FeCl3 M = 162,5

Բ) Al2O3 M = 102

Գ) CaCO3 M = 100

1. M(Cu) = 64

M(S) = 32 Þ M(CuO4) = 160 գ/մոլ

M(O) = 16

2. M(Fe) = 56

M(O) = 16 Þ M(Fe2O3) = 160 գ/մոլ

3. M(H) = 1

M(N) = 14 Þ M(HN3) = 63

M(O) = 16

166

Պատ.՝ ամենամեծ կողմը, որը AC -ն է:

167

AB =12

BC = 13

AC = 5

Պատ.՝ AB և BC

168

Ապ. , որ BK <AB, BK>BC

Ապացույց      

Դիտարկենք          ABK – ն: BK – ն բարձրություն է Þ Ð AKB =90˚ Þ

      ABK – ն ուղղանկյուն եռանկյուն է Þ AB – ն  ներքնաձիգ է , իսկ 

BK – ն էջ Þ BK < AB ըստ թեորեմի հետևանք 1-ի:

Դիտարկենք              BCK – ն: BK – ն բարձրություն է Þ Ð BKC =90˚ Þ

BCK – ն ուղղանկյուն եռանկյուն է Þ BC – ն ներքնաձիգ է, իսկ BK – ն էջ Þ BK< BC ըստ թեորեմի հետևանք 1-ի:

169

      ABC

     BH – բարձրություն

BM — միջնագիծ

Ապ. , որ BH< BM

Ապացույց

BH – ն բարձրություն է Þ BHM =90˚ Þ          BMH – ը ուղղանկյուն եռանկյուն է Þ BH – ը էջ է, իսկ BM– ն ներքնաձիգ Þ BH< BM ըստ  թեորեմի հետևանք 1-ի:

Պատ. Հավասարություն ըստ հետևանք 2 – ի:

171

Ð A + ÐB + ÐC = 180˚

40 ˚ + 100 ˚ + ÐC = 180 ˚

ÐC = 180 ˚ — 140 ˚ = 40 ˚

Ð A = ÐC = 40 ˚        Þ        ABC – ն  հավասարասյուն է ըստ հետևանք 2 – ի:

Պատ.` հավասարասյուն:

172

BC — ?

ÐA + ÐB + ÐC = 180˚

70˚ + 40˚ + ÐC = 180˚

ÐC = 180˚ — 110˚ = 70˚

ÐA = ÐC = 70˚ Þ             ABC – ն  հավասարասյուն է ըստ թեորեմի հետևանք 2 – ի Þ AB = BC = 6

Պատ.`6:

173

          ABC – ն    հավասարասյուն

ÐA=60˚

Ապ., որ           ABC – ն    հավասարակողմ է:

Ապացույց

     ABC – ն    հավասարասյուն է  Þ ÐA= ÐC = 60˚Þ AB = BC

ÐA + ÐB + ÐC = 180˚

60 ˚+ 60 ˚ + ÐB = 180˚

ÐB = 180˚ — 120˚ = 60˚

ÐA = ÐB — 60˚ Þ AC = BC

AB = BC

AC = BC    Þ AB = BC = AC

ա) Մտապահել են մի թիվ, ավերացրել են 20 և ստացել 98:

x+20=98

x= 98-20

x =78

Պատ.՝78

բ) Մտապահել են մի թիվ, բազմապատկել են այն 4-ով և ստացել 40:

x • 4 = 40

x = 40:4

x = 10

Պատ.՝10

գ) Մտապահել են մի թիվ, բազմապատկել են այն 7-ով, արդյունքին ավելացրել են 12 և ստացել  են 26:

(x • 7) + 12 = 26

26-12=14

x = 14:7

x = 2

Պատ.՝2

դ) Մտապահել են մի թիվ, բազմապատկել են 5-ով, հանել են արդյունքից   4  ստացել  են 36:

(x • 5) – 4 = 36

36 – 4 =32

x = 32 : 4

x = 8

Պատ.՝ 8

2. Մի թիվ 6-ով մեծ է մյուսից, իսկ նրանց գումարը 18 է: Ըստ խնդրի պայմանի, կազմեք հավասարում՝ նշանակելով x  տառով.

ա) փոքր թիվը

մեծ թիվը:

I թիվը ՝ x

II թիվը ՝ x+6

x + x + 6 =18

2 x = 18-6

2x = 12

x=

x=6       6+6=12

Պատ՝ ա/ փոքր թիվը – 6,      բ/ մեծ թիվը — 12

3. Մի թիվ 4-ով փոքր է մյուսից, իսկ նրանց գումարը 22 է: Ըստ խնդրի պայմանի, կազմեք հավասարում՝ նշանակելով   x տառով.

ա) փոքր թիվը 

բ) մեծ թիվը:

I թիվը՝  x

II թիվը ՝ x-4

x + x — 4=22     13 – 4 = 9

2 x  = 22+4

2 x =26

x =

x = 13

Պատ՝ ա/ փոքր թիվը – 9     բ/ մեծ թիվը — 13

4.  Կազմելով  հավասարում փորձիր լուծել խնդիրը:

ա)Մի թիվ 5 անգամ մեծ է մյուսից, իսկ նրանց գումարը 42 է: Գտիր այդ թվերը:

փոքր  

մեծ     5x

x+5x=42

6x=42

x=42:6

x=7

Պատ՝  7, 35

բ) Մի թիվ 3 անգամ փոքր է մյուսից, իսկ նրանց գումարը 28 է: Գտիր այդ թվերը:

I թիվը՝ x

I I թիվը՝ 3 x

x + 3 x = 28

4 x = 28

x = 28 : 4

x = 7

3 x = 3*7  = 21

Պատ՝  7, 21

գ) Մի թիվ 4 անգամ մեծ է մյուսից, իսկ նրանց տարբերությունը 39 է: Գտիր այդ թվերը:

փոքր x  

մեծ 4x

4x-x=39

3x=39

x=39:3

x=13

13.4=52

Պատ. ՝13, 52

դ) Մի թիվ 7 անգամ փոքր է մյուսից, իսկ նրանց տարբերությունը 54 է: Գտիր այդ թվերը:

I թիվը՝ x

I I թիվը՝ 7x

7x – x = 54

6 x = 54

x = 54:4

x = 9

7 x = 7 *9 x = 63

Պատ. ՝ 9, 63

2. Игра- викторина

Что такое Вселенная?

Вселенная – это огромное пространство, заполненное планетами, звездами, галактиками, черными дырами, туманностями и т.д.

Сколько планет в нашей солнечной системе? Назовите их.

На данный момент в состав Солнечной системы входит восемь планет.

Планеты по порядку удаленности от Солнца: Меркурий, Венера, Земля, Марс, Юпитер, Сатурн, Уран и Нептун.

Планеты Солнечной системы надо расположить в порядке возрастания их размера ____Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун ,Земля ,Венера ,Марс, Меркурий

За одну минуту надо составить как можно больше слов из букв слова «космонавтика» _космос,космонавт, космический, космополитен

Среди созвездий немало названий связанных с животными. Назовите их

Тридцать пять созвездий носят названия животных:

Райская Птица, Орел, Овен, Жираф, Рак, Гончие Псы, Большой Пес, Малый Пес, Кит, Хамелеон, Голубь, Ворон, Лебедь, Дельфин, Золотая Рыба, Малый Конь, Журавль, Ящерица, Лев, Малый Лев, Заяц, Волк, Рысь, Муха, Павлин, Рыбы, Южная Рыба, Скорпион, Змея, Телец, Тукан, Большая Медведица, Малая Медведица, Летучая Рыба, Лисичка.

3. 108 минут, которые изменили историю

«Восток-1», пилотируемый Юрием Гагариным, стартовал с Байконура 12 апреля 1961 года. Как только ракета-носитель начала подъём, Гагарин сказал то самое знаменитое слово: «Поехали!». Все радиостанции мира, прервав свои передачи, возвестили: «В Советском Союзе выведен на орбиту вокруг Земли первый в мире космический корабль с человеком на борту. Командир космического корабля – Юрий Гагарин…» .
Гагарин, будучи на орбите, рассказывал о собственных наблюдениях. Он в окно иллюминатора смотрел на Землю с её облаками, горами, океанами и реками, видел облака и атмосферу из черноты космоса, Солнце и далёкие звёзды. Ему понравился открывшийся ему вид нашей планеты. Он даже призвал людей хранить эту красоту, а не разрушать её. Больше всего Гагарина впечатлила линия горизонта — она отделяла земной шар от очень чёрного неба. Полет длился всего 108 минут.

Какие чувства вызвал у Вас этот текст. Расскажите.

Когда я читала этот текст, у меня были двоякие чувства, с одной стороны восхищение и желание побывать в космосе, с другой стороны волнение и страх.
Каких еще космонавтов вы знаете? Найдите в интернете и запишите.

Валентина Терешкова, Алексей Леонов, Нил Армстронг,

Владимир Комаров, Тоёхиро Акияма, Ян Ливэй,

Джон Гленн, Сергей Крикалев, Валерий Поляков,

Запишите видео , где вы рассказываете про космонавтику. /Создайте креативное видео

4. Раскройте скобки и прочитайте текст.

Очень может быть, что скоро над нашими городами появятся летающие сады. Одна из американских фирм придумала, как сделать чище воздух в больших городах. В таких городах очень мало деревьев и очень много автомобилей. А автомобили вырабатывают углекислый газ. Учёные придумали летающие сады. Они будут летать, как вертолёты, и висеть над центром города. Эти сады будут создавать тени там, где этого очень не хватает. Такие летающие сады будут путешествовать из города в город.

5.Глаголы в скобках употребите в форме прошедшего времени.

На одном далёком острове люди решили уничтожить комаров сильным… ядохимикатом… . Но через некоторое время на острове появились крысы. Они нападали на поля, ели зерно. Откуда они появились в таком количестве? Оказалось, что яд через растения попадал в организм тараканов, тараканов съедали ящерицы, а ящериц ели кошки. Этот яд был смертельным… для кошек. Они погибали, и крысы получили полную свободу. Вот тогда люди привезли других кошек, чтобы победить огромных и жадных крыс. Если бы люди посоветовались с экологами…, всего этого бы не случилось