Բջջի օրգանական նյութերն են սպիտակուցները, ճարպերը, ածխաջրերը և նուկլեինաթթուները։

Սպիտակուցները դրանք բարդ օրգանական նյութեր են, որոնք բաղկացած են ամինաթթուներից։ Անփոխարինելի ամինաթթուները 20-նն են, յուրաքանչյուրն ունի իր անունը։ Կազմված են ամինո խմբից , կարբօքսիլ խմբից, որոնք բոլոր սպիտակուցների մոտ նույնն են և ռադիկալային խմբից։ Սպիտակուցի բարդ կառուցվածքը հետաքրքիր է նաև նրանով,. որ ունի առաջնային, երկրորդային, երրորդային և չորրորդային կառուցվածքներ։ Սպիտակուցի կառուցվածքը շատ ամուր չէ, այսինքն հերիք է ջերմաստիճանի բարձրացում, և սպիտակուցը փոխում է իր կառուցվածքը։

Ածխաջրերը նույնպես օրգանական նյութեր են, որոնք հանդիպում են և բուսական բջիջներում, և կենդանական բջիջներում, բաղկացած են ածխածնից, թթվածնից և ջրածնի ատոմներից։ Ըստ կառուցվածքի լինում են պարզ և բարդ ։ Պարզ միաշաքարներից են գլյուկոզա, ռիբոզա և ռեզոքսիռիբոզան։  Բուսականում հանդիպում է օսլան և թաղանթանյութը, իսկ կենդանականում՝ գլիկոգենը։

Պարապմունք 5.

1. Կոորդինատների ուղղանկյուն համակարգ

«Կոորդինատների ուղղանկյուն համակարգի» հասկացությունը մեզ հայտնի է հանրահաշվի դասընթացից: Հիշենք, որ կոորդինատների ուղղանկյուն համակարգ ներմուծելու համար հարկավոր է տանել երկու փոխուղղահայաց ուղիղներ, նրանցից յուրաքանչյուրի վրա ընտրել ուղղություն (այն նշանակվում է սլաքով) և հատվածների չափման միավոր կամ մասշտաբի միավոր: Մենք գիտենք, որ հարթության յուրաքանչյուր կետ որոշվում է երկու կոորդինատով՝ աբսցիսով և օրդինատով: Կետի աբսցիսը և օրդինատը գտնելու համար այդ կետից իջեցնում ենք ուղղահայացներ, համապատասխանաբար, Ox առանցքին և Oy առանցքին (կամ, որ նույնն է, տա-նում ենք զուգահեռներ Oy և Ox առանցքներին):

Գիտենք, որ կոորդինատային յուրաքանչյուր առանցք հարթությունը տրոհում է երկու կիսահարթության, իսկ երկու առանցքը՝ չորս քառորդի: Քառորդներից յուրաքանչյուրում տարբեր կետերն ունեն միևնույն նշանով կոորդինատներ: 

Այստեղ կարևոր է կատարել երկու դիտողություն: 

1. Կոորդինատային առանցքների վրա մենք ընտրում ենք համապատասխան մասշտաբի միավոր: Հասկանալի է, որ մասշտաբն ընտրում ենք մենք, սակայն անհրաժեշտ է նշել, որ այդ ընտրությունը կատարելիս պահանջվում է  ուշադրություն դարձնել որոշ հանգամանքների վրա: Երկրաչափության մեջ եթե Ox և Oy առանցքների համար ընտրված մասշտաբները տարբեր լինեն, ապա դժվար չէ համոզվել, որ պատկերը կձևափոխվի: Օրինակ՝ քառակուսին կպատկերվի ուղղանկյան տեսքով (եթե կողմերը վերցվեն առանցքներին զուգահեռ): Այդ դեպքում, կախված պատկերի դիրքից, կխախտվեն անկյունները, կետերի հեռավորությունները և այլն:

Այսպիսով՝ երկրաչափական խնդիրներ լուծելիս կոորդինատային երկու առանցքների համար ընտրում ենք հենց նույն մասշտաբի միավորը:

2. Երկրորդ դիտողությունը վերաբերում է կոորդինատային առանցքների ուղղություններին: Պայմանավորվենք, որ հորիզոնական ուղղությամբ պատկերենք աբսցիսների (Ox) առանցքը, իսկ ուղղահայաց ուղղությամբ՝ օրդինատների (Oy) առանցքը, ընդ որում՝ դեպի աջ շարժվելիս մեծանա աբսցիսը, իսկ դեպի վերև շարժվելիս՝ օրդինատը:

Առաջադրանքներ:

1.

ա) (5,0) (0,3)

բ) (a,0) (0,b)

2.

ա) (6.5, 0) (0,3)

բ) (a,0) (0,b)

3.

M=(3, -3)

N=(3, 3)

Q=(-3, -3)

4.

B(a,0)

A(-a, 0)

C(0,h)

5.

1. Ի՞նչ տարածք է գրավում Հայկական լեռնաշխարհը: Որո՞նք են նրա սահմանները:

400 հազ․ կմ2:

1. Որո՞նք են Հայկական լեռնաշխարհի խոշոր գետերը, և ո՞ր ջրային ավազաններին են
   դրանք պատկանում:

Ճորոխ գետը, Արաքս գետը,Եփրատ գետը, Տիգրիս գետը

1. Ի՞նչ խոշոր լճեր կան Հայկական լեռնաշխարհում, ի՞նչ առանձնահատկություններ
   ունեն դրանք:

Սևանա լիճ, Վանա լիճ, Ուրմիա լիճ

1. Ինչո՞վ է բացատրվում Հայկական լեռնաշխարհի սեյսմիկ ակտիվությունը, և ի՞նչ
   ավերիչ երկրաշարժեր են գրանցվել այստեղ:

1463թ․ Երզնկայում տեղի ունեցած երկրաշարժը խլեց շուրջ 20 հազ․ մարդու կյանք։

1. Ի՞նչ օգտակար հանածոներով է հարուստ Հայկական լեռնաշխարհը: Ներկայումս

 Հայաստանն աչքի է ընկնում օգտակար հանածոների բազմազանությամբ և նրանց շատ տեսակների պաշարների հարստությամբ։ Հայաստանում դեռևս հայտնաբերված չեն վառելիքային օգտակար հանածոների արդյունաբերական պաշարներ։ Մինչդեռ մետաղային և ոչ մետաղային օգտակար հանածոները ունեն խոշոր գործնական նշանակություն։ Դեռ վաղնջական ժամանակներից շահագործվել են պղնձի, կապարի, արծաթի և ոսկու մի շարք հանքեր, իսկ Ք.ա. II հազարամյակի վերջերից՝ նաև երկաթահանքերը։

1. Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ի՞նչ օգտակար հանածոներ կան:
2. Քանի՞ «աշխարհներից» էր կազմված Մեծ Հայքը: Պատմական Հայաստանի ո՞ր
   նահանգների տարածքն է ընդգրկում ներկայիս Հայաստանի Հանրապետությունը:

Մեծ Հայքը կազմված էր 15 նահանգներից։ Ներկայիս Հայաստանը ընդգրկում է Այրարատի նահանգը և Սյունիքի։

Սեպտեմբերի 23

Նահապետ Քուչակ։Տեղեկություններ գտնել Նահապետ Քուչակի մասին։

Քուչակի մասին միջնադարում ստեղծվել են տարբեր ավանդություններ։ Ըստ դրանցից մեկի՝ Քուչակն իր երգերի մոգական զորությամբ բուժել է թուրքական սուլթանի՝ անբուժելի հիվանդությամբ տառապող տիկնոջը, որի համար սուլթանը, Քուչակի ցանկությամբ, Կոստանդնուպոլսից մինչև Խառակոնիս կառուցել է տվել յոթ կամուրջ, յոթ եկեղեցի և յոթ մզկիթ։ Համաձայն մեկ ուրիշ ավանդության՝ Նահապետ Քուչակն իր համագյուղացիներին հրավիրում է գյուղի եկեղեցու մոտ, իսկ ինքը, բարձրանալով վանքի կատարը, ասում է, թե իրեն ցած է նետելու, որտեղ ընկնի, այնտեղ էլ թող թաղեն իրեն։ Գյուղացիները, կարծելով, թե նա կատակ է անում, չեն հավատում նրա խոսքին։ Իսկ նա իսկույն ցած է նետվում ու մեռնում։ Ընկած տեղն էլ՝ եկեղեցու պատի տակ, թաղում են նրան։

Ի՞նչ է հայրենը, ի՞նչ կառուցվածք ունի։

Հայրեն, հայկական միջնադարյան ժողովրդական տաղաչափության տեսակներից մեկը։Հայրենների սովորական թեմաներն են սերը, բերկրանքը, պանդխտությունը, խաղաղությունը և այլն։

Ընտրիր Քուչակից 2 հայրեն, սովորիր անգիր։

Ուր էիր, ուսկի՞ց եկար, քան զամէն ծաղիկ դու պայծառ.Եկիր ւ´ի հոգիս մըտար, չես ի տար պահիկ մի դադար.Սըրտիս մէջն ի ժուռ եկար, ւ´ելնելու ճարա´կ չի գըտար.Զարկիր ի գըլխուս վերայ, ւ´աչերուս ի վար թափեցար:

Աչերդ է ծովէն առած, եւ ուներդ է ի թուխ ամպէն.Այդ քո պատկերքդ սուրաթըդ ի վարդին կարմիր տերեւէն.Ուր որ դու կանգնած լինիս, չէ պատեհ վառեն մոմեղէն.Ծոցուդ լոյսըն դուրս ծագէ, գէմ ելնէ մեռելն ի հողէն: