Հայկական լեռնաշխարհ

  1. Ի՞նչ տարածք է գրավում Հայկական լեռնաշխարհը: Որո՞նք են նրա սահմանները:

400 հազ․ կմ2:

  1. Որո՞նք են Հայկական լեռնաշխարհի խոշոր գետերը, և ո՞ր ջրային ավազաններին են
    դրանք պատկանում:

Ճորոխ գետը, Արաքս գետը,Եփրատ գետը, Տիգրիս գետը

  1. Ի՞նչ խոշոր լճեր կան Հայկական լեռնաշխարհում, ի՞նչ առանձնահատկություններ
    ունեն դրանք:

Սևանա լիճ, Վանա լիճ, Ուրմիա լիճ

  1. Ինչո՞վ է բացատրվում Հայկական լեռնաշխարհի սեյսմիկ ակտիվությունը, և ի՞նչ
    ավերիչ երկրաշարժեր են գրանցվել այստեղ:

1463թ․ Երզնկայում տեղի ունեցած երկրաշարժը խլեց շուրջ 20 հազ․ մարդու կյանք։

  1. Ի՞նչ օգտակար հանածոներով է հարուստ Հայկական լեռնաշխարհը: Ներկայումս

 Հայաստանն աչքի է ընկնում օգտակար հանածոների բազմազանությամբ և նրանց շատ տեսակների պաշարների հարստությամբ։ Հայաստանում դեռևս հայտնաբերված չեն վառելիքային օգտակար հանածոների արդյունաբերական պաշարներ։ Մինչդեռ մետաղային և ոչ մետաղային օգտակար հանածոները ունեն խոշոր գործնական նշանակություն։ Դեռ վաղնջական ժամանակներից շահագործվել են պղնձի, կապարի, արծաթի և ոսկու մի շարք հանքեր, իսկ Ք.ա. II հազարամյակի վերջերից՝ նաև երկաթահանքերը։

  1. Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ի՞նչ օգտակար հանածոներ կան:
  2. Քանի՞ «աշխարհներից» էր կազմված Մեծ Հայքը: Պատմական Հայաստանի ո՞ր
    նահանգների տարածքն է ընդգրկում ներկայիս Հայաստանի Հանրապետություն
    ը:

Մեծ Հայքը կազմված էր 15 նահանգներից։ Ներկայիս Հայաստանը ընդգրկում է Այրարատի նահանգը և Սյունիքի։

Գրականություն

Սեպտեմբերի 23

Նահապետ Քուչակ։Տեղեկություններ գտնել Նահապետ Քուչակի մասին։

Քուչակի մասին միջնադարում ստեղծվել են տարբեր ավանդություններ։ Ըստ դրանցից մեկի՝ Քուչակն իր երգերի մոգական զորությամբ բուժել է թուրքական սուլթանի՝ անբուժելի հիվանդությամբ տառապող տիկնոջը, որի համար սուլթանը, Քուչակի ցանկությամբ, Կոստանդնուպոլսից մինչև Խառակոնիս կառուցել է տվել յոթ կամուրջ, յոթ եկեղեցի և յոթ մզկիթ։ Համաձայն մեկ ուրիշ ավանդության՝ Նահապետ Քուչակն իր համագյուղացիներին հրավիրում է գյուղի եկեղեցու մոտ, իսկ ինքը, բարձրանալով վանքի կատարը, ասում է, թե իրեն ցած է նետելու, որտեղ ընկնի, այնտեղ էլ թող թաղեն իրեն։ Գյուղացիները, կարծելով, թե նա կատակ է անում, չեն հավատում նրա խոսքին։ Իսկ նա իսկույն ցած է նետվում ու մեռնում։ Ընկած տեղն էլ՝ եկեղեցու պատի տակ, թաղում են նրան։

Ի՞նչ է հայրենը, ի՞նչ կառուցվածք ունի։

Հայրեն, հայկական միջնադարյան ժողովրդական տաղաչափության տեսակներից մեկը։Հայրենների սովորական թեմաներն են սերը, բերկրանքը, պանդխտությունը, խաղաղությունը և այլն։

Ընտրիր Քուչակից 2 հայրեն, սովորիր անգիր։

Ուր էիր, ուսկի՞ց եկար, քան զամէն ծաղիկ դու պայծառ.Եկիր ւ´ի հոգիս մըտար, չես ի տար պահիկ մի դադար.Սըրտիս մէջն ի ժուռ եկար, ւ´ելնելու ճարա´կ չի գըտար.Զարկիր ի գըլխուս վերայ, ւ´աչերուս ի վար թափեցար:

Աչերդ է ծովէն առած, եւ ուներդ է ի թուխ ամպէն.Այդ քո պատկերքդ սուրաթըդ ի վարդին կարմիր տերեւէն.Ուր որ դու կանգնած լինիս, չէ պատեհ վառեն մոմեղէն.Ծոցուդ լոյսըն դուրս ծագէ, գէմ ելնէ մեռելն ի հողէն:

Պատմություն

Առաջադրանք.
1․ Ներկայացրե՛ք և բնութագրե՛ք Հայաստանի առաջին հանրապետության քաղաքական կյանքը և քաղաքական կուսակցությունները։ Համեմատե՛ք ներկայիս Հայաստանի քաղաքական կյանքիի հետ։

Հայաստանի անկախացումից հետո Հայաստանի քաղաքական կյանքը վատացել էր, քանի որ հայտնվել էր ծանր սոցիալ-տնտեսական իրավիճակում։ Բայց գնալով սկսեցին իրավիճակը լավանալ ։ Երևանը և Գյումրին հասարակական-քաղաքական կյանքի կենտրոններն էին։ Այդ ժամանակ Հայաստանում սկսեցին գործել մի քանի տպարաններ և հրատարակություններ ։ Այդ ժամանակ թերթերում ներկայացվում էին տվյալ օրվա մասին։


2․ Համառոտ ներկայացրե՛ք 1920թ․ Մայիսյան ապստամբության նպատակը, գործիչներին և նշանակությունը
.

1920թ․ Մայիսյան ապստամբության նպատակը գրավել կառավարությունը և իրենց վերցնել։ 1920թ ապրիլի 28-ին Ադրբեջանի խորհրդայնացումը՝ Ռուսաստանի 11-րդ Կարմիր բանակի կողմից համարեցին նպաստավոր պահ և սկսեցին իրենց զինված ապստամբությունը։ Ապստամբությունը ղեկավարում էր ՀՌՀԿ-ն։ Այդ ժամանակ երկրում սկսվեց քաղաքական ճգնաժամ։ Մայիսի 5-ին Ալ․ Խատիսյանը իր կառավարության հետ լքեց, Վարչապետ նշանակվեց Համազասպ Օհանջանյանը։ Ստեղծվեցին արտակարգ միջոցառումներ։ Օրենքի մեջ մցրեցին մահապատիժը, արգելվեցին գործադուլները, ցույցերը և այլն։Այդ ամենից հետո Մայիսյան ապստամբությունը պարտվեց։ Չնայած այդ պարտությանը, ապստամբությունը իր վատ ազդեցություն ունեցավ պետության վրա և բանակի վրա։

Ֆիզիկա

Սահմանեք և բնութագրեք ո՞րն է կոչվում ֆիզիկական մարմին, օրինակներ…

 Յուրաքանչուր ֆիզիկական մարմին ունի զանգված ու ծավալ: Բոլոր ֆիզիկական մարմինները կազմված են նյութերից։

Ատոմ, մոլեկուլ, իոն:

Մոլեկուլ, նյութի փոքրագույն մասնիկ, որը պահպանում է նրա հիմնական քիմիական հատկությունները և կարող է գոյություն ունենալ ինքնուրույն։ Մոլեկուլը քիմիական կապերով միացած ատոմների խումբ է։ Քիմիական կապը մոլեկուլում հիմնականում պայմանավորված է արժեքական էլեկտրոններով

Ատոմը քիմիական տարրի հատկություններ ունեցող փոքրագույն մասնիկ է։ հեղուկ, գազ
կամ Ցանկացած պինդ մարմին :


Ի՞նչ է նյութը, պարզ և բարդ նյութեր, անօրգանական և օրգանական նյութեր։

Նյութը փոգրագույն մասնիկերի (ատոմների, մոլեկուլների և իոների) փոխազդեցության արդյունք է իրեն բնորոշ բաղադրությամբ, կառուցվածքով, հատկություներով, զանգվածով և ծավալով: Պարզ նյութերը կազմված են միատեսակ քիմիական տարի ատոմներից, բարդ նյուերը կազմված են երկու կամ ավել տարերից, Բարդ նյութերը անօրգանական(0.5 միլիոն) և օրգանական Օրգանական են կոչվում են այն բարդ քիմիական միացությունները, որոնց կազմի մեջ մտնում է ածխածին: անօրգանական միացությունը քիմիական միացություն է, որը չունի ածխածին — ջրածին կապեր։

Մաքուր նյութեր, խառնուրդներ ( համասեռ և անյամաոեռ )։

Մաքուր են այն նյութերը, որոնք ունեն հաստատուն բաղադրություն, բնորոշ կառուցվածք, ուստի և օժտված են խիստ որոշակի հատկություններով: Խարնուրդները բաժանվում են երկու տեսակի համասեռ և անյամաոեռ: Համասեռ խարնորդները անհնար է տեսներ անզե աչքով օրինակ աղաջուրը, մենք չենք կարող անզեն աչոքով տեսնել աղն ու ջուրը առանձին:

Նյութի հատկությունները՝ ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական։

Նյութի ֆիզիկական հատկություների մեջ մտնում են արտաքին հայտանիշները օրինակ գույն հոտ համ և այլն, ագրեգատաին վիջակը:

Նյութի քիմիական հատկությունների մեջ մտնում է քիմիական ռեակցիաները օրինակ միացման,փոխանակման, քայքայման, նյութի տարը օրինակա H2O:


Մոտավորապես քանի՞ միլիոն նյութ է հայտնի մարդկությանը։

 Հայտնի է ավելի քան 30 միլիոն նյութ: 

Սահմանեք, դասակարգեք և բնութագրեք նյութերը, գրեք պարզ և բարդ, անօրգանական և օրգանական նյութերի օրինակներ…

Նյութը տարածության մեջ որոշակի ծավալ և զանգված ունեցող փոխազդող մասնիկների արդյունքն է ատոմ, մոլեկուլ, իոն ։ Իրեն բնորոշ բաղադրությամբ, հատկություններով և կառուցվածքով։
Կան տարեր որոնք առաջացնում են մի քանի պարզ նյութեր: Այդ երևույթը կոչվում է ալոտրոպիա(տարևաձևություն)
:

Հայոց լեզու

Լույս-լուսավոր
պաճույճ-պաճուճաբան
լույծ-լուծել
ծույլ-ծուլանալ
փույթ-փութալ
Խույզ-խուզարկել
Սույզ-սուզվել
թույն-թունավորել
գույժ-գուժել
բույր-բուրավետ
ձույլ-ձուլել
կապույտ-կապտուկ

ա.
Ձնհալ-ձյուն
Սառցարան-սառույց
հրապուրիչ-հրապույր
անասնաբուծություն-բույծ
մատուցող-մատույց
Հուսալի-հույս
բ.
Համբուրել-համբույր
դաշունիկ-դաշույն
Ընկուզենի-ընկույզ
Արնանման-արյուն
Ատամնաբուժարան-ատատամ
Ձնաբուք-ձյուն

ա.
երգչախումբ-երգիչ
գժվել-գիժ
փոշեխառն-փոշի
առջև-առաջ
թուլակզմ-թույլ
հոգյակ-հոգի
ճչակ-ճիչ
կլանել-կուլ
թերանալ-թերի
վայրենանալ-վայրի
ժուժկալ-ժույժ
քաղքենիություն
գործնական-գործուն
բ.
Նախրապան-նախիր
խուսանավել-խույս
մեղվաբույծ-մեղու
ժրաջան-ժիր
լեզվակ-լեզու
թերահավատ-թերի
խցան-խուց
կրկնուսույց-կրկին
թխամորթ-թուխ
գրքամոլ-գիրք
գրչագիր-գրիչ
առվեզր-առու
տիրասեր-տեր
անգիտակ-անգետ
գ.
շարժման-շարժում
պարսկական-պարսիկ
ձեռագրաբան-ձեռագիր
ռմբակոծել-ռումբ
անդադրում-անդադար
կատվախոտ-կատու
աշխուժանալ-աշխույժ
մարդկային-մարդիկ
դ.
Հանդգնել-հանդուգն
հարստանալ-հարուստ
փչակ-փուչ
երջանկանալ-երջանիկ
խտություն-խիտ
կապտել-կապույտ
զրկանք-զուրկ
ե.
անիծել-անեծք
նրբանկատ-նուրբ
քնքշանալ-քնքուշ
դեղնազօծ-դեղին
վիմարձան-վեմ
կարմրակտուց-կարմիր
խնկաման-խունկ
սառցաբեկոր-սառույց

ՖԻԶԻԿԱՆ ՄԵՐ ՇՐՋԱՊԱՏՈՒՄ

Մասնակիցները. Ավագ  դպրոցի   «Ֆիզիկա» ընտրությամբ սովորողներ, որոնք նաև  «Սովորող սովորեցնող»   նախագծի  շրջանակներում կատարելու  են  խորհրդատվություն ստուգատեսի  այլ մասնակիցների։

Դասընթացի ուսուցման նպատակն է

● զարգացնել սովորողների՝ բնության ճանաչողության մեթոդներին տիրապետելու, Ֆիզիկական
երևույթները բացատրելու և տարբեր իրավիճաներում դրանք կիրառելու հմտություններ,
● ձևավորել սովորողների գիտական աշխարհայացի և ուսումը շարունակելու համար
անհրաժեշտ հիմքեր,
● նպաստել նրանց արժեհամակարգի ձևավորմանը:

  1. Ֆիզիկայի կիրառումը առօրյա կյանքում

Ֆիզիկայի այս ոլորտն ուսումնասիրում է էլեկտրամագնիսական ուժը ՝ ֆիզիկական փոխազդեցության տեսակ, որը տեղի է ունենում էլեկտրական լիցքավորված մասնիկների միջև:

Էլեկտրամագնիսական ուժը սովորաբար ցուցադրվում է էլեկտրամագնիսական դաշտերում, ինչպիսիք են էլեկտրական դաշտերը, մագնիսական դաշտերը և լույսի ներքո: Դա բնության չորս հիմնարար փոխազդեցություններից մեկն է:

Էլեկտրամագնիսական ուժը մեծ դեր է խաղում առօրյա կյանքում օգտագործվող օբյեկտների մեծ մասի ներքին հատկությունների որոշման գործում:

Սովորական նյութն իր ձևը ստանում է որպես նյութի առանձին ատոմների և մոլեկուլների միջմոլեկուլային ուժերի արդյունքում `լինելով էլեկտրամագնիսական ուժի դրսևորում:

Նախագծային աշխատանք

1 . Որոնք են միկրոօրգանիզմները

Միկրոօրգանիզմ (հուն․՝ μικρός, միկրոս, փոքր և ὀργανισμός, օրգանիզմ բառերից) կամ մանրէն մանրադիտակային օրգանիզմ է, որը կարող է լինել միաբջիջ[1] կամ բազմաբջիջ։

2. Որ օրգանիզմներն են մտնում միկրոօրգանիզմների մեջ

Միկրոօրգանիզմները շատ տարբեր են, ընդգրկում են բոլոր պրոկարիոտները՝ բակտերիաներ և արքեաներ, ինչպես նաև տարբեր էուկարիոտներ, որոնք կարող են լինել նախակենդանիներ, սնկեր, ջրիմուռներ, մանրադիտակային բույսեր (կանաչ ջրիմուռ) և կենդանիներ (օրինակ՝ պտտաորդեր և պլանարիաներ)։

3. Որոնք են էքստրեմոֆիլներ, բերել մեկ օրինակ նկարագրել այն։

ծայրահեղ միջավայրի պայմաններում ապրելու և վերարտադրվելու ընդունակ բջիջ: